بازشناسي استعاره تاجر از مؤمن در پرتو انسان‌شناسي تاريخي - فرهنگي با محوريت سوره «والعصر»

زمان و زمان‌شناسي از مفاهيم كليدي فرهنگ وحياني است. سورۀ عصر يكي از سوره‌هاي مكي است كه برنامۀ سعادتمندي و به‌زيستي انسان را در كوتاه‌ترين تعبير بيان كرده و با سوگند به زمان، آغاز شده است. اين سوره در جواب سوگند، به‌طور صريح و قطعي از خسران همه انسان‌ها به‌جز استثنا‌ها سخن گفته است. بحث از «خسر» و «خسران»، از دانايي حوزۀ معنايي تجارت است؛ به همين سبب، بازشناسي رابطۀ تجارت و زمان و از دست دادن اصل سرمايه با محوريت فرهنگ نزول اهميت دارد. بر اين اساس، پژوهش حاضر با ابزار گردآوري اسنادي - كتابخانه‌اي و روش توصيفي‌تحليلي و سطح تحليلِ تحليل محتوا و رويكرد انسان‌شناسي تاريخي و فرهنگي، به دنبال پاسخ به اين سؤالات است: پيش‌زمينه و دانايي سازمان‌دهنده وجه‌شبه استعاره تاجر از مؤمن متناظر با انسان‌شناسي تاريخي - فرهنگي مكه چيست؟ رابطه مؤمن با تاجر در پرتو انسان‌شناسي تاريخي -فرهنگي چگونه به ساخت استعاره كمك كرده است؟ يافته‌هاي پژوهش حاكي از آن است كه با انسان‌شناسي تاريخي و فرهنگي، فهم عميق‌تري از مفاهيم سوره عصر به دست مي‌آيد. خداوند متناسب با فرهنگ آن زماني، مؤمن را به تاجر تشبيه مي‌كند و عمر مؤمن را كالاي او مي‌داند. وجه‌شبه اين تشبيه كل، دانايي و گفتمان فرهنگ تجارت آن زماني است؛ به‌ طوري كه حتي مادۀ فعلي «شري» به معناي خريدوفروش نابرابر و كاربست آن براي مفهوم شهادت در قرآن، بيان‌كنندۀ گفتمان فرهنگي است. توصيه به «صبر» متناسب با زمان‌شناسي سفرهاي تجاري تابستانه و زمستانه و توصيه به «حق» متناسب با مكان‌شناسي يمن و شام يك طرف تشبيه براي استعاره تاجر از مؤمن است.