تأثير سيستم كشت بر خصوصيات مورفولوژيكي، فيزيولوژيكي و بيوشيميايي گياه علف ‌ليمو (Cymbopogon citratus)

محدوديت اراضي مستعد كشت گياهان دارويي در مناطق خشك منجر به بهره‌برداري بيش از حد از گياهان مراتع براي مصارف دارويي شده كه پيامدهاي مخرب زيست‌محيطي زيادي بدنبال داشته است. مطالعه حاضر با هدف امكان استفاده از سيستم ‌هاي هيدروپونيك و آكواپونيك به عنوان روش‌هاي جايگزين براي كشت گياه علف ليمو (Cymbopogon citratus) اجرا گرديد. بدين منظور، آزمايشي بر پايه طرح كاملاً تصادفي با 5 تكرار در دانشگاه يزد اجرا گرديد و اثر سه محيط كشت هيدروپونيك، آكواپونيك و خاك بر خصوصيات مختلف گياه علف ليمو بررسي گرديد. نتايج بدست آمده بيان گر تأثير معني ‌دار محيط كشت بر برخي از خصوصيات مرفولوژيكي گياه علف ليمو از قبيل طول ريشه، قطر غلاف، ارتفاع و زيست‌توده خشك كل گياه بود، به طوري كه سيستم هيدروپونيك صفات مذكور را نسبت به كاشت خاكي به ترتيب به ميزان 133، 33.3، 40.9 و 56.5 درصد افزايش داد. سيستم كاشت آكواپونيك پس از هيدروپونيك قرار گرفت و صفات مورد بررسي را در مقايسه با كشت در بستر خاك بطور معني‌ داري افزايش داد. نوع بستر كشت بر غلظت عناصر ماكرو و ميكرو اندام هوايي گياه (بجز پتاسيم) نيز تأثير معني‌ داري داشت. بيشترين مقدار ازت در سيستم هيدروپونيك، بيشترين مقدار فسفر و منيزيم در سيستم آكواپونيك و بيشترين مقدار كلسيم، سديم، آهن و روي در سيستم كشت در خاك مشاهده شد. همچنين ميزان كلروفيل، پروتئين، چربي، فيبر و خاكستر گياه نيز تحت تأثير محيط كشت قرار گرفت در حالي كه تيمارهاي مورد بررسي اثر معني‌ داري بر غلظت پرولين و هيدرات‌ هاي كربن گياه نداشتند. به طور كلي، نتايج اين تحقيق بيانگر تفاوت سه بستر مورد بررسي بر صفات مرفولوژيكي، فيزيولوژيكي و بيوشيميايي علف ليمو به عنوان يك گياه دارويي در مناطق خشك بوده و امكان استفاده از محيط‌هاي كشت هيدروپونيك و آكواپونيك به عنوان جايگزيني مناسب براي كشت اين گياه در اين مناطق را نشان داد. با اين حال، ضروري است كه جنبه‌هاي اقتصادي توليد گياه علف ليمو در سيستم ‌ها ي مذكور و همچنين اثر بستر كاشت بر تركيبات ثانويه اين گياه در تحقيقات آينده مورد بررسي قرار گيرد.