تجزيه‌وتحليل عوامل مؤثر بر سلامت جنگل براساس رويكرد يكپارچۀ DEMATEL-ANP (DANP) در حوضۀ آبخيز ماسوله، استان گيلان

مقدمه: شاخص‌هاي سلامت جنگل گسترۀ وسيعي از شاخص‌هاي فيزيكي محيط ‌زيستي مانند اندازه‌گيري‌هاي اقليمي و اكولوژيكي و سوابق مربوط به اقدامات انساني و شيوه‌هاي مديريتي در بوم‌سازگان‌هاي جنگلي را در بر مي‌گيرد. هدف اين پژوهش، بررسي روابط مابين شاخص‌هاي سلامت جنگل در تيپ جنگلي راش آميخته شامل تنوع گونه‌هاي درختي، شرايط تاج درخت، شرايط تنۀ درخت، خشك‌دار و زادآوري در سيماي سرزمين جنگلي در حوضۀ آبخيز ماسوله در استان گيلان است. مواد و روش‌ها: در ايـن پژوهش، چگونگي روابط شاخص‌هاي سلامت جنگل در منطقۀ پژوهش با استفاده از رويكرد تركيبي DEMATEL-ANP (DANP) بررسي شده است. جمع‌آوري داده‌ها براساس دو پرسشنامۀ محقق‌ساخته انجام پذيرفت كه روايي و پايايي آنها به‌ترتيب بـا روايي محتوايي و آزمـون مجدد بررسي شده است. در نهايت مطابق نظر خبرگان، مهم‌ترين شاخص‌هاي ورودي در روش DEMATEL و شاخص‌هاي خروجي در روش ANP رتبه‌بندي شدند. در اين پژوهش از تعداد نمونۀ دوازده نفر از خبرگان استفاده شد. يافته‌ها: نتايج DEMATEL حاكي از اهميت نقش شاخص زادآوري در وضعيت سلامت جنگل در منطقۀ پژوهش است و شاخص مذكور با بيشترين اثرپذيري شناسايي شده است. دو شاخص تنوع درختي و خشك‌دار نيز داراي اثرپذيري زياد نسبت به ديگر شاخص‌هاي بررسي‌شده است. همچنين شاخص‌هاي تنوع درختي و شرايط تاج نيز با بيشترين اثرگذاري شناسايي شده‌اند .براساس نتايج رتبه‌بندي معيارها در ANP، معيار تنوع درختي در مقايسه با ديگر معيارها تأثير مهم‌تري بر سلامت جنگل دارد. افزون‌بر اين، نهال سالم، خشكيدگي تاج و خشك‌دار سرپا از مهم‌ترين زيرمعيارها در مقايسه با ديگر زيرمعيارها در منطقۀ پژوهش هستند. نتيجه‌گيري: اين نتايج مي‌تواند اثر مهمي در افزايش آگاهي دربارۀ عوامل مؤثر بر وضعيت سلامت جنگل‌ها و علل جنگل‌هاي ناسالم داشته باشد و نيز به سياستگذاران كمك كند تا شناسايي اقدامات مناسب براي حفظ و بهبود سلامت جنگل و در نتيجه افزايش پايداري بوم‌سازگان‌هاي جنگلي را امكان‌پذير كنند.