ابتلاي درختان ارس (.Juniperus excelsa M. Bieb) به ارس‌واش (.Arceuthobium oxycedri (D.C.) M. Bieb) در جنگل‌هاي منطقۀ حفاظت‌شدۀ ميانكوه تاش شاهرود

مقدمه: شيوع گياه انگلي ارس‌واش يا Arceuthobium oxycedri از مهم‌ترين آسيب‌هايي است كه توده‌هاي ارزشمند ارس در سال‌هاي اخير با آن روبه‌رو بوده‌اند. تحقيق پيش رو، با هدف بررسي شدت ابتلاي درختان ارس جنگل‌هاي ارس منطقۀ ميانكوه تاش انجام گرفت.مواد و روش‌ها: براي نمونه‌برداري، شبكه‌اي با ابعاد 250×250 متر به‌صورت تصادفي- سيستماتيك با 65 قطعه نمونۀ مربع‌شكل به ابعاد 20×20 متر پياده شد. در هر قطعه نمونه، مشخصه‌هاي كمّي هر درخت مانند ارتفاع درخت (m)، قطر كوچك و بزرگ تاج (m)، قطر يقه (cm)، درصد تاج‌پوشش (%) حضور و نبود شاخه‌هاي خشكيده در درختان ميزبان و همچنين برخي فاكتورهاي رويشگاهي از جمله ارتفاع از سطح دريا (m)، شيب (%)، جهت جغرافيايي، وضعيت فرسايش خاك در سطح زير تاج درخت (دسته‌بندي در چهار طبقه) و مقدار بيرون‌زدگي ريشه‌هاي درخت (دسته‌بندي در سه طبقه) اندازه‌گيري شد. داده‌ها با استفاده از آناليز تك‌متغيره و آناليز تشخيص بررسي شد. يافته‌ها: نتايج نشان داد كه جنسيت پايه، درصد شيب و جهت دامنه اثري بر شدت ابتلا به ارس‌واش نداشتند؛ اما درختان آلوده داراي ميانگين ارتفاع (5 متر)، قطر تاج (3.7 متر)، قطر يقه (54.7 سانتي‌متر)، مساحت تاج (12.8 متر مربع) بيشتري در مقايسه با درختان بدون آلودگي به ارس‌واش بودند (به‌ترتيب 3.1 متر، 2.1 متر، 24.1 سانتي‌متر، 4.1 متر مربع). فراواني خشكيدگي سرشاخه‌ها نيز به‌طور معني‌داري در درختان مبتلا بسيار بيشتر از درختان سالم بود كه نشان مي‌دهد تحت تأثير هجوم ارس‌واش ايجاد شده است. بر‌اساس نتايج آناليز تشخيص نيز شدت فرسايش در زير تاج‌پوشش، بيرون‌زدگي ريشه، قطر يقه، سطح مقطع درختان در هكتار، قطر تاج و ارتفاع درختان ارس مهم‌ترين عواملي هستند كه در توصيف شدت ابتلا به ارس‌واش اثرگذارند.نتيجه‌گيري: نتايج اين تحقيق نشان داد كه درختان بزرگ‌تر و به‌عبارتي مسن‌تر، بيشتر در معرض ابتلا به گياه انگلي ارس‌واش قرار دارند. درختان ارسي كه مقادير بيشتري از بيرون‌زدگي ريشه‌ها و فرسايش خاك در سطح زيرين تاج‌پوشش خود دارند (دو فاكتور بيانگر چراي دام)، شدت تهاجم بيشتري از اين گياه انگلي را نيز نشان مي‌دهند و اين موضوع اثر مضاعف تنش چراي دام بر درختان مبتلا را تأييد مي‌كند. بنابراين ارائۀ روش‌هاي غيرمخرب كنترل ارس‌واش با رويكرد حفاظت بيشتر از كانون‌هاي با درختان مسن و بزرگ ارس، بايد در اولويت قرار گيرد.