نقش زغال زيستي در بهبود زنده‌ماني، رشد و صفات فيزيولوژي نهال‌هاي دست‌كاشت ديمِ سرو نقره‌اي، در يك منطقۀ نيم‌خشك كوهستاني

مقدمه: زغال زيستي (بيوچار) ماده‌اي غني از كربن متخلخل است كه به‌عنوان اصلاح‌كنندۀ خاك و با توانايي حفظ مواد غذايي و آب و افزايش تحمل به خشكي گياهان مورد توجه است. هدف پژوهش حاضر، بررسي كاربرد زغال زيستي (با منشأ چوب ممرز و دماي پيروليز 450 درجۀ سانتي‌گراد) بر زنده‌ماني، رشد و صفات فيزيولوژي نهال‌هاي سرو نقره‌اي (Cupressus arizonica Green) در شرايط ديم و آبياري در يك عرصۀ جنگلي تخريب‌يافتۀ كوهستاني (دوآب سوادكوه، شمال ايران) بود.مواد و روش‌ها: آزمايش در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي به‌مدت پنج ماه در ماه‌هاي خشك بهار و تابستان انجام گرفت. تركيب تيمارها عبارت بود از: 1. خاك شاهد- آبياري؛ 2. خاك شاهد- ديم؛ 3. خاك تيمارشده با زغال زيستي-آبياري؛ 4. خاك تيمارشده با زغال‌ زيستي- ديم. براي مشخص شدن اثر معني‌داري تيمارها از آناليز واريانس دوطرفه و براي مقايسۀ ميانگين‌ها از آزمون تي جفتي استفاده شد.يافته‌ها: نتايج نشان داد كه صرف‌نظر از اثر تيمار خاك، نهال‌هاي آبياري‌شده از زنده‌ماني بيشتري (90 درصد) در مقايسه با نهال‌هاي ديم (56 درصد) برخوردار بودند. درحالي كه در شرايط ديم، زنده‌ماني در تيمار زغال زيستي، 75 درصد و تقريباً دوبرابر خاك شاهد بود. در هر دو حالت ديم و آبياري، نهال‌هاي رشديافته در خاك تيمارشده با زغال زيستي، نسبت به خاك شاهد بزرگ‌تر بودند. بدون در نظر گرفتن اثر تيمار خاك، فتوسنتز و تعرق در شرايط ديم كاهش يافت. همانند تيمار آبياري، تيمار زغال زيستي سبب افزايش صفات تبادلات گازي (20 تا60 درصد) نهال‌ها نسبت به مقادير اين صفات در خاك شاهد شد. هدايت مزوفيلي، محتواي رطوبت نسبي برگ و رنگدانه‌هاي فتوسنتزي در تيمار آبياري بيشتر از شرايط ديم بود.نتيجه‌گيري: براي احياي عرصه‌هاي تخريب‌يافتۀ جنگلي مناطق نيم‌خشك كوهستاني شمال كشور با نهال سرو نقره‌اي، مي‌توان توصيه كرد كه در سال‌هاي اوليه، نهال‌ها بدون اعمال زغال زيستي و فقط با آبياري مديريت شوند، اما در شرايط ديم بهتر است از زغال زيستي استفاده شود.