اثر برخي عوامل انسان‌ساز ايجادكنندۀ تنش بر ساختار جنگل‌هاي بلوط زاگرس مركزي

مقدمه: جنگل‌هاي بلوط زاگرس به‌طور مستم در معرض تنش‌هاي انسان‌ساز قرار دارند، چنانكه نه‌تنها وسعت آنها در حال كاهش است، بلكه ساختار كيفي توده‌ها نيز كاهش مي‌يابد. مدل‌ها براساس اطلاعات ميداني مي‌توانند تغيير شاخص‌هاي ساختار جنگل بر اثر عوامل تنش‌زا را قبل از كاهش وسعت جنگل پيش‌بيني كنند. اين تحقيق به اثر برخي از عوامل اصلي تنش‌زاي انساني بر شاخص‌هاي اصلي جنگل‌هاي زاگرس مركزي مي‌پردازد.مواد و روش‌ها: شاخص‌هاي ساختاري توده‌هاي جنگلي تحت پنج كاربري ارضي در ۷۸ قطعه نمونه و ۱۱ تودۀ جنگلي در گستره‌اي به وسعت حدود ۲۴ هزار هكتار از دهستان مشايخ در زاگرس مركزي توسط پيمايش زميني اندازه‌گيري شدند. اندازه‌گيري در هر توده، بسته به مساحت در شش تا نه قطعه نمونۀ يك هكتاري به‌صورت سيستماتيك تصادفي با فاصلۀ يكسان انجام گرفت. همچنين از ريز‌قطعات نمونۀ يك متر مربعي براي نمونه‌برداري از پوشش غير‌درختي استفاده شد. آناليز واريانس يكطرفه براي تعيين شاخص‌هاي تفكيك‌كننده و مدل خطي عمومي براي تحليل اثر تنش‌هاي انسان‌ساز بر جنگل به‌كار گرفته شد.نتايج: به‌جز شاخص تراكم درختان بلوط، بقيۀ مشخصه‌هاي ساختاري در بين توده‌ها متفاوت بودند. اين تحقيق نتوانست تفاوتي در درصد پوشش، تعداد اشكوب و تعداد گونه‌هاي درختي و غيردرختي در بين سطوح تنش (حفاظت و تخريب) بيابد. با افزايش سطح زراعت زيراشكوب و با نزديك شدن به روستا از متوسط تعداد جست در هر جست‌گروه كاسته و بر قطر متوسط درختان افزوده شد كه نشانۀ حذف درختان جوان توسط زارعان بود. سطوح متفاوت چرا و نزديكي به جاده، تفاوتي در شاخص‌هاي ساختاري جنگل ايجاد نكرد. اعمال برنامه‌هاي حفاظتي در دو تودۀ جنگلي كاوند و دوتو، تنها سبب افزايش متوسط ارتفاع درختان شد و بهبود ساختاري ديگري به وجود نياورد.نتيجه‌گيري: اثر تنش‌هاي انسان‌ساز بر ساختار جنگل‌هاي شاخه‌زاد قبل از آنكه سبب كاهش وسعت يا تراكم درختان شود، در قطر درختان و تعداد جست در هر جست گروه نمود مي‌يابد. همچنين حفاظت توده‌هاي جنگلي به‌مدت دو دهه به افزايش متوسط ارتفاع درختان مي‌انجامد.