بررسي كميت و كيفيت آب زيرزميني و تاثير آن بر هيدروژئوشيمي آبخوان دشت آذرشهر و تعيين منشا محتمل آلودگي‌ها

در سه دهه گذشته، مخازن آب زيرزميني ايران با چالش‌هاي مهم و مرتبطي مواجه بوده است. كاهش همزمان حجم و كيفيت اين آب‌ها كه با افزايش آلاينده‌ها نيز براي اغلب مصارف غير قابل استفاده مي‌شود. بنابراين براي جلوگيري همين مقدار آب در دسترس ضرورت ارزيابي كيفيت آب‌هاي زيرزميني و شناسايي عوامل انساني يا طبيعي تاثير گذار بر كيفيت بيش از پيش تاكيد مي‌شود. در اين پژوهش ابتدا با بررسي هيدروژئوشيميايي آلودگي حاصل از عناصر اصلي، فرعي و كمياب شناسايي گرديد و سپستغييرات آبنمود معرف آبخوان در مقابل هدايت الكتنوريكي منابع آب موجود در آبخوان دشت آذرشهر بررسي شده است. به‌منظور دستيابي به اهداف پژوهش در منطقه موردمطالعه داده هاي بلند مدت سطح آب و هدايت الكتريكي از آب منطقه‌اي استان آذربايجان شرقي اخذ شده و پس از بررسي اوليه، اقدام به نمونه‌برداري از چاه‌ها و قنات‌هاي موجود در منطقه گرديد و تعداد 33 نمونه با توزيع مناسب از آبخوان برداشت گرديده و به آزمايشگاه آب دانشگاه تبريز منتقل شد. پارامترهاي اندازه‌گيري شده شامل pH، هدايت الكتريكي، عناصر اصلي، فرعي و كمياب بود. نتايج حاصل از تجزيه شيميايي عناصر، غلظت بيش‌ازحد مجاز شرب نيترات و عناصر آرسنيك، سرب، نيكل و كروم را نشان داد. به منظور بررسي تيپ آب منطقه از نمودارهاي پايپر و استيف استفاده شد كه نشان داد تيپ آب عمدتا سولفاته و بيكربناته مي‌باشد؛ كه منشا آب‌هاي موجود مطابق سازندهاي زمين‌شناسي منطقه، آب حاصل از اختلاط و آب‌هاي حاصل تعويض يوني بودند. همچنين يافته‌هاي حاصل از آناليزهاي آماري چند متغيره تحليل عاملي نيز چهار گروه عاملي را در كيفيت منابع آب منطقه موثر نشان دادند كه تنها عامل چهارم انسان‌زاد تلقي شد. به‌طور كل اكثريت عناصر كمياب موجود در منابع آبي متأثر از سازندها و اندركنش آب-سنگ است. روند كلي آبنمود معرف كميت آبخوان در طي بازه زماني 25 ساله تقريباَ متعادل و با شيب نزولي كم مي‌باشد ولي روند كلي نمودار كموگراف هدايت الكتريكي در اين آبخوان به صورت صعودي با شيب بسيار بالاتر است كه نشانگر افزايش فعاليت‌هاي انسان‌زاد و وجود شورابه‌ها و لايه‌هاي با شوري بالا مي‌باشد كه در اثر انحلال و نفوذ به آب زيرزميني منجر به كاهش كيفيت مخزن آب زيرزميني شده است. در  منطقه مطالعاتي عمده نمونه‌هاي آلوده از نظر عناصر اصلي و كمياب در اطراف شهر گوگان كه انتهاي دشت مي‌باشد. آلودگي در انتهاي دشت با روند كلي انحلال در مسير حركت آب‌زيرزميني و تمركز چاه‌هاي پمپاژ در اين منطقه مرتبط است