ارزيابي تغييرات مورفولوژيكي رودخانه هراز در اثر فشارهاي انساني در محدوده شهر آمل، مازندران

رودخانه‌ها سيستم‌هاي طبيعي هستندكه فشارهاي انساني طي دهه‌هاي گذشته موجب تغييرات شديدي در مورفولوژي آنها شده است. عوامل مؤثر بر تغييرات مورفولوژيكي رودها و واكنش انها در مناطق مختلف متفاوت است. از اين رو،در تحقيق حاضر، تغييرات مورفولوژيكي بخشي از رودخانه هراز در محدوده شهر آمل طي يك دوره 53 ساله (1400-1347) مورد مطالعه قرار گرفت. تغييرات عرض رودخانه، پلانفرم و لندفرم‌هاي رودخانه‌اي با استفاده عكس‌هاي هوايي و تصاوير ماهواره‌اي مورد بررسي قرار گرفتند. سپس، با محاسبه قدرت ويژه رود و مشاهدات ميداني مخاطرات كانال رود شناسايي شدند. در سال 1347ميانگين عرض رودخانه141 متر اندازه‌گيري شد و در سال‌هاي 1385 و 1400 به 55 متر كاهش يافت. مساحت لندفرم‌هاي رودخانه‌اي شامل بستر فعال رود و موانع طولي در اين دوره به ترتيب 50 و 95 درصد كاهش يافت. با تنگ شدگي رود و كاهش شديد موانع طولي، پلانفرم رودخانه از حالت شرياني به تك كانالي تغيير يافت. بواسطه اين تغييرات قدرت ويژه رود افزايش يافته و فرايندهاي فرسايشي موجب فروسايي رودخانه و فرسايش ديواره رود شدند. كاهش جريان پايه رود و كانال‌هاي آبياري، تصرف دشت سيلابي و تغيير كاربري اراضي حاشيه رود از مهم‌ترين عوامل فشار در تغييرات مورفولوژيكي رود در محدوده مورد مطالعه بوده‌اند. با توجه روند تغييرات ايجاد شده، احداث سد جديد (هراز)، تداوم تصرفات دشت سيلابي وكانال‌سازي مي‌تواند مخاطرات كانال رود و وقوع سيلاب‌هاي بزرگ را تشديد نمايد.