فضايل عقلاني و اخلاقي انسان متعالي از منظر امام خميني (ره)

فضائل عقلاني و اخلاقي از مهم‌ترين مسائل انسان‌شناسي معاصر است. اين مبحث در ترسيم انسان متعالي و استكمال نفس جايگاه ويژه اي دارد. امام خميني فيلسوفي فضيلت مدار و عمل‌گراست كه ويژگي‌هاي متعددي را براي انسان متعالي برمي‌شمارد. بسياري از اين ويژگي‌ها تحت عنوان فضايل عقلاني و اخلاقي قابل‌جمع‌اند. بيان اجناس چهارگانه فضايل، اقسام عقلاني و اخلاقي آن، نامتناهي بودن و چگونگي كسب آن‌ها، نقش اعتدال در فضايل و جايگاه فضيلت در اجتماع انساني از مباحث موردتوجه ايشان است. امام همچون ملاصدرا، علم را در رأس فضايل عقلاني و عدالت را در رأس فضايل اخلاقي مطرح كرده‌اند. پژوهش حاضر با روش مطالعه اسنادي درپي تبيين رويكرد خاص امام خميني در استفاده از مفهوم محوري فطرت در تعريف فضايل است كه در بستر رويكرد تقدم علم عملي بر نظري ايشان در سراسر منظومۀ فكريشان گسترده شده و از ابتكارات ويژۀ ايشان است. تأكيد مضاعف امام بر فضايل اخلاقي نسبت به فضايل عقلاني سبب توجه ويژه ايشان به تشكيل مدينۀ فاضله در راستاي فضيلت‌مندي نوع انسان است. غلبه رويكرد فطرت محورانه و عمل‌گرايانۀ ايشان سبب تسري فضايل از حوزه فردي به حوزه مسائل سياسي و اجتماعي است. وي تزكيه نفس را عامل فضيلت‌مندي و حجب ظلماني و نوراني را مانع دستيابي به فضيلت حقيقي و قرب باري‌تعالي دانسته و به‌تبع اين بحث، سخن از رذايل بي‌نهايت را نيز مطرح مي‌كنند كه سبب نقص در شكل‌گيري هويت انساني و سقوط او در جانب كاستي و نقصان است. فضيلت‌مندي انسان در انديشه امام به حدي پررنگ است كه مي‌توان روش او را در شناخت انسان، انسان‌شناسي فضيلت‌گرايانه دانست.