بررسي شناختي كاركرد تغييرات طرح ‌وارۀ حجمي حرف اضافۀ «في» در هجده خطبه از نهج‌البلاغه

يكي از نكات حائز اهميت در دانش زبان ‌شناسيِ‌ شناختي، توجه به طرح‌واره‌هاي تصويري و استخراج تغييراتِ احتماليِ طرح‌واره‌اي در آن‌هاست؛ چه نخستين پيامدِ تغيير يك طرح‌واره به ديگري، توليد مضامينِ متمايز خواهد بود. نظر به وجود بدفهمي‌هاي گاه بسيار ظريف در تعامل انسان‌ با متن گفتاري و نوشتاري و با توجه به برخورداري دانش زبان‌شناسيِ‌شناختي از ابزاري مناسب جهت تحليلِ راه‌هايي كه در آن‌ها انسان، زبان را در برهم‌كنش‌هاي روزمره به‌كارمي‌برد، جستار حاضر كوشيده است با روش توصيفي-تحليلي، به بررسيِ طرح‌وارۀ حجمي حرف«في» و تغييراتِ احتمالي آن در خطبه‌هاي نهج‌البلاغه بپردازد و نشان دهد كه عبارت‌هاي زبان، با استفاده از فرآيندهاي تعبيري چون كانون توجه، ديدگاه و غيره، شيوۀ خاصي از ادراكِ صحنۀ جاري زندگي روزمره را رمزگذاري مي‌كنند. بررسي داده‌ها نشان داد كه معناي پيش‌نمونه‌اي«في» كاركردِ محبوس بودن را داراست كه چندين پيامد همچون واقع‌بودن و محدودشدنِ حركاتِ هستيِ محبوس را دربرمي‌گيرد. همچنين حوزه‌هاي انتزاعي‌تري چون زمان، شبهه و شهوت، عهد و پيمان، و شريعت با اين طرح‌واره رمزگذاري شده‌اند كه خود بيش از پيش ادعاي جهاني بودن طرح‌واره‌ها را تقويت و تأييد مي‌كند. افزون بر اين مشخص گرديد كه طرح‌وارۀ حجمي حرف«في» ضمن تغييراتِ طرح‌واره‌اي، غير از معنايِ پايۀ ظرفيت، بر معاني رويه، تكيه‌گاه و حلقه نيز اشتمال دارد.