كرمز (Küremes) و نقش آن در انتقال بيماري تب مالت در بين تركمن‌ها

بيماري تب مالت بيماري مشترك بين انسان و دام است و يكي از مشكلات سلامت در كشورهاي در حال توسعه است و علاوه بر عوارض ناشي از اين بيماري در انسانها، با اتلاف دام و كاهش توليد محصولات دامي اثر مخربي بر اقتصاد اين جوامع دارد(1, 2) (3). ايران جزو كشورهاي با شيوع بالاي تب مالت در دنيا به حساب مي آيد(2, 3). استان گلستان از استانهاي با شيوع نسبتا بالاي تب مالت در ايران است و ميزان بروز آن در سال 20145 برابر با 27.59 در يكصد هزار نفر جمعيت بوده است(4).  يكي از راه هاي عمده انتقال اين بيماري مصرف شير و فراورده هاي لبني خام و نجوشيده است(5). فرهنگ و عادات غذايي مي تواند در انتقال اين بيماري نقش داشته باشد(6). تركمن ها جمعيت قابل ملاحظه اي از استان گلستان را تشكيل مي دهند .دامداري به شكل سنتي يكي از راه هاي عمده امرار معاش تركمن ها است. يكي از عادات غذايي تركمنها بخصوص در بين گله داران و چوپانان گوسفند و بز، مصرف نوعي نوشيدني تحت عنوان كُرِمِز (KÜREMES) است. اين نوشيدني بدين صورت تهيه مي شود: چوپانان پس از دوشيدن شير بز يا گوسفند، آن را به شكل خام به همراه ماست در ظروف پلاستيكي مثل دبه قرار مي دهند و درب آن را محكم مي بندند. سپس آن را به خورجين الاغ گله چفت مي كنند تا ضمن حركت الاغ به همراه گله در طي چراي دام، در يك بازه زماني 24 الي 48 ساعته خوب بهم خورده و بر اثر فرايند تخمير نوشيدني كُرِمِز كه مزه اي همانند دوغ كفير دارد، بوجود آيد. اين نوشيدني از محبوبيت خاصي در بين تركمنها بخصوص چوپانان گوسفند و بز برخوردار بوده و به شكل ضرب المثل نيز در فرهنگ شفايي تركمنها راه پيدا كرده است. مشكل سلامتي مرتبط با اين نوشيدني پرطرفدار اين است كه ماده اوليه آن شير نجوشيده و خام است كه پتانسيل انتقال تب مالت را دارا است، بطوري كه هر ساله اين نوشيدني باعث انتقال در تعداد قابل ملاحظه اي از مبتلايان است.