مروري نظام‌مند بر پيشايندها و پيامدهاي تعارض كار و خانواده به‌عنوان سازه‌اي دوساحتي

زمينه و هدف: موضوع تعارض كار ـ  خانواده در سازمان‌هاي امروزين، بسيار در كانون توجه قرار گرفته است؛ زيرا بر موفقيت سازماني و زندگي شخصي كاركنان تأثير مي‌گذارد. مطالعات اين حوزه به دو ساحتي بودن آن تأكيد دارند: تعارض كار با خانواده و تعارض خانواده با كار. از اين رو پژوهش حاضر، به‌دنبال شناسايي عوامل مؤثر بر بروز و پيامدهاي ناشي از هر دو ساحت اين تعارض است. روش: اين پژوهش تفسيرگرايانه از روش مرور نظام‌مند ادبيات، براي پاسخ به پرسش اصلي پژوهش استفاده كرده است. منابع اطلاعاتي آن مشتمل است بر مقاله‌هاي مرتبطي كه در پايگاه‌هاي علمي معتبر بين‌المللي، از سال ۱۹۹۲ تا ۲۰۲۳ منتشر شده‌اند. اين مقاله‌ها بر اساس معيارهاي پذيرش به فرايند مرور نظام‌مند وارد شدند و در نهايت، پس از ارزيابي كيفيت آن‌ها بر اساس شاخص‌هاي كيو و اچ ايندكس نشريه‌ها، ۹۱ مقاله با استفاده از روش كدگذاري تحليل شد. يافته‌ها: پيشايندهاي شناسايي‌شده تعارض كار ـ خانواده، در چهار دسته پيشايندهاي ماهيتي شغل، پيشايندهاي زمان‌محور شغل، پيشايندهاي مربوط به الزامات و محيط كاري و فشار اجتماعي شغل قرار طبقه‌بندي شدند كه به بروز دو دسته پيامد منجر مي‌شوند: تضعيف ايفاي نقش خانوادگي و تضعيف كيفيت زندگي خانوادگي. پيشايندهاي مؤثر بر تعارض خانواده ـ كار نيز در سه دسته طبقه‌بندي شدند: وضعيت خانوادگي شاغل، پيشايندهاي خانوادگي نقش‌محور و فشار اجتماعي خانواده. پيامدهاي ناشي از اين پيشايندها نيز عبارت‌اند از: پيامدهاي شغلي روان‌شناختي، پيامدهاي شغلي رفتارمحور و پيامدهاي شغلي عملكردمحور. نتيجه‌گيري: يافته‌هاي اين پژوهش به مديران و سازمان‌ها كمك مي‌كند تا پيشايندها و پيامدهاي مرتبط با هر دو ساحت تعارض را بهتر درك و شناسايي كنند و بتوانند براي رفع مسائل و مشكلات زندگي كاري و خانوادگي كاركنان، گام‌هاي مؤثري بردارند. از سويي ديگر، يافته‌هاي اين مطالعه با تجميع يافته‌هاي مطالعات پيشين، به ارتقاي غناي دانش موجود در اين زمينه ياري رسانده است.