شمايل‌نگاري تزئينات كاشي‌كاري خانه‌هاي تاريخي شيراز در عصر قاجاري

تزئينات در معماري ايراني تنها حاوي جنبه‌ هاي زيبايي شناسانه نيست و آرمان‌ها، آرزوها و بروندادهاي فرهنگي منبعث از زمينه‌ هاي ملي، مذهبي و عرفي به‌عنوان مباني روايت در آن به چشم مي ‌خورد. كاشي‌كاري دوره قاجار نمونه مهمي از روايت عقايد و زيست مردمان آن دوره است كه با شناخت اين تصاوير مي ‌توان درك مستندي از اوضاع فرهنگي آن به دست آورد. هدف از تحقيق يافتن مؤلفه‌هاي مؤثر بر شكل‌گيري تصوير در كاشي‌كاري خانه‌هاي تاريخي شيراز در دوره قاجار است. سؤال اصلي پژوهش اين است كه ارزش‌ هاي بصري شمايل‌ نگارانه نقوش تزئينات كاشي‌كاري شيراز كدم‌اند؟ روش تحقيق در اين مقاله مبتني بر روش توصيفي-تحليلي و پيمايشي و بر اساس روش شمايل‌ نگاري پانوفسكي است. شيوه جمع‌آوري اطلاعات از طريق داده‌ هاي اسنادي-كتابخانه‌ اي و مشاهدات ميداني شامل برداشت شخصي از خانه‌هاي تاريخي است. روش تجزيه‌وتحليل اطلاعات نيز بر اساس تحليل شمايل ‌نگارانه تصاوير است. پس از بررسي 15 خانه داراي كاشي‌كاري مستند و معتبر و تحليل تصاوير بر اساس روش شمايل شناسانه نتايج نشان دادند نحوه بيان و روند منسجم داستاني-روايي در كاشي‌كاري خانه‌هاي تاريخي دوره قاجار در شيراز نشانگر سه تمايل موازي در بيان؛ شامل پايبندي به فرهنگ عمومي در قالب تصاوير ملي-تغزلي و مذهبي، گرايش مالك به جريانات متجدد مانند تصاوير عمارت اروپايي و يا شغل‌هاي با محوريت فن‌آوري صنعتي و تمايلات دروني فرد است. اين سه گرايش نه‌تنها در قالب شكل كلي تصوير بلكه درزمينه تعيين رنگ و نوع بيان هر روايت نيز قابل‌مشاهده است.