بررسي تحليلي – تطبيقي نگاره دوبرگي كتاب ولادت اسكندر

دوره تيموريان يكي از ادوار باشكوه در هنر نگارگري اين سرزمين است. تيمور خود علاقه چنداني به كتاب‌آرايي نداشت اما فرزندان و نوادگان او در كتابت و تصويرگري آثار علمي، تاريخي، نجومي و ادبي از يكديگر پيشي مي‌گرفتند. عمر سلطنت اسكندر سلطان تيموري (نوه تيمور لنگ) اگرچه بسيار كوتاه ولي يكي از درخشان‌ترين دوره‌هاي شكوفايي هنر نگارگري سبك شيراز تيموري است. در اين عصر بسياري از كتب و آثار ادبي با اين مكتب تصويرگري و تزيين گرديد. يكي از نقوشي كه در اين زمان، نگارگري شده و شامل مفاهيم و محاسبات دقيق احكام نجومي است نگاره‌اي دوبرگي از كتاب ولادت اسكندر است. اين كتاب يا درواقع زايچه كه باهمت استاد محمد بن يحيي بن محمد الكاشي (عمادالمنجم) در قرن نهم ه. ق نوشته و توسط استاد پير احمد باغ شمالي نگارگري شده است، طالع و سرنوشت اسكندر سلطان در سال‌هاي سلطنت پيش رو را نشان مي‌دهد. ازآنجاكه اين نگاره يكي از نادرترين زايچه‌هاي تصويري است كه از ديد علم نجوم احكامي به آن پرداخته نشده، لذا هدف پژوهش واكاوي مفاهيم علمي و رمزي نمادهاي آن، با توجه به مطالب علمي و نقوش كتب نجومي پيش از آن بوده و در اين راستا تحقيق پيش رو به اين سؤالات مي‌پردازد كه: 1. چگونه اين نگاره مكتب شيراز پيوند ميان علم نجوم و نقاشي را با توجه به تعابير علمي كتب المواليد و البلهان و نيز تفاسير نمادي نگاره‌هاي كتب عجايب المخلوقات قزويني، مونس الاحرار و البلهان برقرار كرده است؟ 2. اصولاً اين زايچه بيانگر چه مفاهيم علمي، فرهنگي و هنري در طالع شاهزاده تيموري است؟ تحقيق به روش توصيفي- تحليلي، تطبيقي و تاريخي و شيوه گردآوري مطالعات، با استفاده از منابع كتابخانه‌اي است. نتايج تحقيق نشان مي‌دهد اين نقاشي علاوه بر اينكه، چكيده‌اي از مفاهيم علمي كتاب ولادت اسكندر و كتب پيش از خود بوده، در به‌كارگيري نمادها، طراحي و رنگ‌آميزي با در نظر گرفتن اصول و مقتضيات دوران خود، خلاقيت و نوآوري داشته و به‌خوبي ميان نشان دادن نگارة منبعث از متن و اصول نقاشي سنتي ارتباط و تناسب ايجاد كرده است. اين نقاشي علاوه بر شرح تصويري طالع اسكندر سلطان، حاوي اصول و مفاهيمي است كه بايد درخور شايستگي او باشد. .