مطالعه تطبيقي مسئوليت مدني عامل زيان در برابر تماشاگر حادثه زيانبار در حقوق امريكا و طرح آن در حقوق ايران

با پيشرفت حقوق مسئوليت مدني در امريكا و توسعه خسارات قابل جبران به ويژه طي سال‌هاي اخير، يكي از مصاديق خسارات معنوي كه به لحاظ عملي در پرونده‌هاي بسياري مورد توجه قرار گرفت، قابليت جبران خسارات روحي ناشي از تماشاي حوادث ناگوار بود. فرض كنيد الف شاهد وقوع حادثه‌اي بوده كه در آن، ب به ج زياني را از روي عمد يا بي‌احتياطي وارد مي‌كند. ديدن آسيب هم‌نوع، بي‌گمان سخت و دردناك است اما پرسش اين است كه آيا الف به عنوان تماشاگر مي‌تواند به خاطر تماشاي اين صحنه و ناراحتي كه در او ايجاد شده، از عامل زيان مطالبه خسارت كند؟ در نظام حقوقي آمريكا، پس از طرح معيارهاي مختلف از جمله قاعده ضربه، محدوده خطر، خسارت روحي تماشاگر و قابليت پيش‌‌بيني، مشاهده آني خويشاوندان نزديك و قاعده آمبولانس، سرانجام، مسئوليت عامل زيان نسبت به تماشاگري كه رابطه نزديك با زيان‌ ديده اصلي داشته، با شرايطي پذيرفته شده است كه البته امروزه معيار تشخيص رابطه نزديك با زيان‌ديده در اكثر ايالات امريكا، عرف است. در نظام حقوقي ايران نيز، به نظر مي‌رسد صرف تماشاي آسيب ديدن ديگري، زيان نباشد اما آنگاه كه با زيان‌ديده اصلي، از پيش، عرفا رابطه‌اي محكم و قابل اعتنا داشته‌ايم، ناراحتي ناشي از تماشاي آسيب او، به عنوان زيان قابل تحليل است. اين پاسخ با تاكيد بر عرف، به عنوان معيار تحقق زيان قابل تاييد است. به هر روي، در مقاله پيش‌رو، تلاش مي‌شود پاسخ پرسش ياد شده، در دو نظام حقوقي ايران و آمريكا ارائه شود و استدلال‌هايي در مورد قابليت پذيرش اين نوع خسارات در نظام حقوقي ايران ارائه گردد.