شناسايي نهاد «تعقيب و محاكمه» در مقايسه با نهاد «استيضاح» در ديگر نظام‌هاي سياسي

تعقيب و محاكمه نهادي است كه به واسطه آن مي‌توان مقامات عالي‌رتبه اجرايي كه عدم كفايت و شايستگي خود را براي تصدي سمت از دست مي‌دهند، بركنار كرد. تعبيه اين نهاد حقوقي در حقوق اساسي انواع نظام‌هاي سياسي اعم از رياستي، نيمه‌رياستي و جمهوري پارلماني قابل مشاهده است. در آثار پژوهشگران داخلي، در پاره‌اي از موارد،‌ شاهد آميختگي اين نهاد با مفهوم استيضاح هستيم كه در برخي موارد موجب اشتباه در استنباط است. عنصرشناسي موشكافانه نهاد تعقيب و محاكمه راه حل برون‌رفت از چنين آشفتگي است. بر اين اساس، اين پژوهش به دنبال آن است كه به اين سوال پاسخ دهد كه عناصر نهاد تعقيب و محاكمه در نظام‌هاي سياسي جهت بازشناسايي از نهاد استيضاح كدام است؟ اين پژوهش با روش توصيفي-تحليلي به اين نتيجه دست يافته است كه تفاوت در مقامات مشمول اين دو نهاد به همراه تفاوت در زمينه‌هاي بركناري،‌ از مهم‌ترين عناصر و شاخصه‌هاي تمييز اين دو مفهوم است. افراد مشمول تعقيب و محاكمه در نظام‌هاي سياسي فعلي، مشتمل بر مقاماتي است كه «مدت زمان تصدي آن‌ها حفاظت شده [1]باشد» يا اين‌كه «داراي زمان تصدي ثابت» باشند در حاليكه استيضاح در خصوص مقاماتي كه منشا قدرت خود را از پارلمان اخذ كرده اند، ‌اعمال مي شود. مخرج مشترك زمينه‌هاي تعقيب و محاكمه، عدم شايستگي در بقا در سمت به واسطه لطمه زدن به كشور و خدشه‌دار شدن شديد اعتماد عمومي است كه مصاديق متعددي نظير تخلف از قوانين، فساد و خيانت را در برمي گيرد. همچنين، فرايند، ‌مراحل و آثار تعقيب و محاكمه و استيضاح در بسياري وجوه از يكديگر قابل تفكيك است. پژوهش حاضر در صدد تبيين نهاد تعقيب و محاكمه و تمييز آن از استيضاح است.