نقاشي خودآگاه در عصر صفوي (نمونهٔ مطالعاتي: آثار صادقي‌بيگ كتابدار)‏‏

در تاريخ نقاشي ايراني نقاط عطفي وجود دارد كه در آن‌ها تحولات شايان توجهي در نقاشي ايراني پديد آمده‌ و اغلب در سايهٔ تاريخ تحولات سياسي، يا مطالعات توصيفي و زيبايي‌شناسانه  واكاوي شده‌اند. حال‌ آن‌كه توجه به مفاهيم سوبژكتيو دخيل در خلق آثار هنري و رويكردهاي ميان‌رشته‌اي مي‌تواند درك تحولات اين بستر را به نحو بهتري فراهم كند. در اين پژوهش كه حول يكي از نقاط عطف نقاشي ايراني يعني دورهٔ صفوي انجام شده، با تمركز بر مفهوم خودآگاهي سعي بر آن بود كه فرضيه خودآگاهي به‌مثابه يكي از دلايل تحول نقاشي صفوي و شكل‌گيري ژانرهاي تصويري نو در اين دوره به‌عنوان يكي از ثمرات آن مورد آزمايش و بررسي قرار گيرد. به همين منظور صادقي‌بيگ كتابدار، يكي از پيشروترين هنرمندان دورهٔ صفوي، به‌عنوان نمونهٔ مطالعاتي اين نوشتار انتخاب شد تا با راهبردي كيفي و با روش تحقيق توصيفي، تاريخ‌نگارانه و موردپژوهي مطالعه شود. پرسش اين مطالعه عبارت بود از اين‌كه صادقي‌بيگ به‌عنوان يكي از متفاوت‌ترين و شاخص‌ترين هنرمندان دورهٔ صفوي در زمينهٔ خلق آثار بصري، خودآگاهي‌ خويش نسبت به كنش هنرمندانه‌اش را چگونه تبيين مي‌كرد؟ كه درنهايت به اين نتيجه رهنمون شد كه صادقي‌بيگ از راه‌هاي مختلفي چون تغيير سجع رقم، شيوهٔ ارائه آن، شرح‌نويسي بر آثار و درگيركردن مخاطب با اثر، بهره‌گيري از سبك واقع‌گرايانه به خاطر تأثيرگذاري عميقش در فرهنگ ايراني، واردكردن موضوعات انساني، فاني و آن‌چه در فرهنگ سنتي در سمت مقابل الهيات قرار مي‌گرفت، و با كسب جايگاه حامي هنري كه به دربار و بزرگان تعلق داشت، خودآگاهي‌ نسبت به هنر و هنرمندي‌ خويش را نشان مي‌داد.