تأثير نوآوري‌هاي فني رنگ بر تحولات بصري سفال قاجار‏

يكي از ويژگي‌هاي منحصربه‌فرد سفال قاجار كه آن را از سفال ديگر دوران متمايز مي‌سازد، به‌كارگيري تنوعي از طيف‌هاي رنگي نوظهور است كه پيش از آن سابقه نداشته‌اند. در اغلب پژوهش‌هاي صورت‌گرفته پيرامون خصلت‌هاي بصري سفال قاجار، اين مسئله، نتيجهٔ منطقي تغيير ذائقهٔ زيبايي‌شناختي اين دوره قلمداد شده، اما به تحولات صورت‌گرفته در زمينهٔ فناوري توجهي نشده‌است. از اين‌رو، هدف پژوهش حاضر، مطالعۀ نقش نوآوري‌هاي فني در شكل‌گيري تحولات بصري سفال قاجار در عرصهٔ رنگ‌پردازي‌ است، ضمن آن‌كه زمينه‌هاي پيدايش نوآوري‌هاي فني در سفال قاجار به‌ويژه در حيطهٔ فناوري رنگ را مورد بررسي و ارزيابي قرار مي‌دهد. در پژوهش كيفي حاضر،‌ از روش تحقيق تاريخي- تحليلي استفاده شده و گردآوري داده‌ها با مراجعه به اسناد كتابخانه‌اي و ‏ميداني انجام پذيرفته‌است. اين تحقيق بر مطالعۀ نمونه‌هايي از سفال قاجار متمركز شده كه تركيبات رنگ آن‌ها تحت آناليزهاي شيميايي و ريزساختاري قرار گرفته‌است. ‏يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه رواج رنگيزه‌هاي جديد در دورهٔ قاجار نظير نانوذرات طلا، آنتيمونات سرب، اكسيد اورانيوم و اكسيد كروم كه از آن‌ها به ترتيب رنگ‌هاي قرمز- صورتي، زرد، زرد- نارنجي و سبز حاصل گشته، عامل تنوع و كثرت رنگي به‌ويژه در شيوهٔ زيرلعابي بوده‌‌است. افزون بر اين‌كه خلاقيت و دستاوردهاي سفالگران قاجار در زمينهٔ ساخت رنگ‌هاي تركيبي و بهره‌گيري از قابليت غلظت رنگ‌ها در رنگ‌پردازي، در گسترش دامنهٔ اين پديده مؤثر واقع شده‌است. رواج نوآوري‌هاي فني در اين دوره نيز در پي تسهيل انتقال علوم جديد از اروپا به ايران طي فرايندهاي مختلف ازجمله تحصيل و آموزش علوم جديد، ترجمه و تأليف كتب علمي جديد و واردات فناوري‌هاي نوظهور تحقق يافته‌است.