تحليلي بر راندمان هاي آبياري ايران در بستر زمان

راندمان آبياري يكي از شاخصهاي مهم، پركاربرد و نسبتا ساده در مباحث مديريت مصرف آب است كه از ديرباز مورد استفاده محققان و كارشناسان مهندسي آبياري براي طراحي سامانه هاي آبياري و همچنين ارزيابي وضعيت مصرف و يا تلفات آب در حين آبياري مزارع و باغات مورد استفاده قرار مي‌گيرد. اين شاخص كه با نسبت آب مصرف شده توسط محصولات كشاورزي به آب منحرف شده از منبع تعريف ميشود، يك كميت نسبي است كه داراي مولفه‌هاي انتقال و توزيع و راندمان كاربرد است. اين پژوهش با هدف ارزيابي مقدار اين شاخص و تحليل تغييرات آن در چند دهه‌ گذشته است. بدين منظور از دو بانك داده شامل بانك داده‌ راندمان هاي آبياري (عباسي و همكاران، 1395) شامل 1900 داده راندمان منتشر شده در سال هاي 94 1370 و بانك داده مربوط به نتايج پروژه تعيين حجم آب آبياري و بهره وري آب محصولات مختلف زراعي، باغي، سبزي و صيفي كه از سال 1395 تا 1400 انجام شده است، مي باشد. نتايج نشان داد روند كلي تغييرات راندمانهاي آبياري در كشور مثبت و افزايشي است. به طوري كه متوسط راندمان كاربرد، انتقال و توزيع و شاخص راندمان كل آبياري در ايران به ترتيب حدود 74، 77 و 57 درصد است. شاخص راندمان كل آبياري در ايران بيش از راندمان كل آبياري در كشورهاي در حال توسعه ( 45 درصد)، و نزديك به راندمان آبياري در كشورهاي توسعه يافته (حدود 60 درصد) مي باشد. تحليل و ارزيابي تغييرات زماني شاخص راندمان آبياري نشان مي‌دهد كه بخشي از روند صعودي شاخص راندمان آبياري ناشي از اقدامات مديريتي و زيربنايي انجام شده توسط دستگاه‌هاي متولي و بخشي ناشي از كم‌آبياري اجباري در مزارع و باغات به خاطر كمبود فيزيكي منابع آب است. به طوري كه مورد اخير تهديد جدي براي منابع خاك بوده و لازم است تمهيدات مناسب براي كنترل شوري و تخريب بيشتر منابع خاك در آينده انديشيده شود.