گونه‌شناسي صحن آفتاب‌گير در خانه‌هاي روستايي كوهستاني (موردپژوهي: روستاهاي شميرانات تهران)

معماري بومي روستا روايت كم‌نظيري از پيوند با طبيعت و منظر است كه ضمن هويت‌بخشي و همسازي با محيط، بحران‌هاي زيستي را به پويايي حيات بدل كرده است. بحران انرژي و لزوم استفاده از انرژي‌هاي تجديدپذير خورشيدي در روستاهاي سرد و كوهستاني، زمينه‌ساز بازشناخت واژه‌اي است با عنوان «صحن آفتاب‌گير». صحن آفتاب‌گير فضاي باز و يا نيمه بازي است كه مي‌تواند در ايجاد خرد اقليم مطلوب مؤثر باشد . اين پژوهش ضمن معرفي صحن آفتاب‌گير به گونه‌شناسي و معرفي گونه غالب از آن در روستاهاي كوهستاني شميرانات مي‌پردازد. اين پژوهش به روش كيفي و بر اساس مطالعات كتابخانه‌اي و گستره وسيعي از پژوهش‌هاي ميداني انجام شده است و بر اساس معيارهاي مشخص ۱۰ روستا انتخاب و از آن ميان حدود 40 خانه مورد بازديد ميداني قرار گرفتند. در راستاي پاسخ به مسئله ضمن برداشت و تهيه مدارك كامل از هر بنا، گفتگو و مصاحبه‌هاي كيفي با ساكنين و اهالي نيز انجام شده است. بر اساس نتايج اين پژوهش صحن آفتاب‌گير در روستاهاي مورد بررسي شامل ۴ گونه متفاوت است كه صحن آفتاب‌گير گونه غالب، صحن و محوطه‌اي است كه رو به جبهه جنوب دارد، بالاتر از سطح زمين و روي فضاي طويله و انبار قرار گرفته است و در ارتباط و تعامل با دهليز و اتاق هاي اصلي خانه است كه با ايجاد يك فضاي كنترل نشده باعث كاهش هدر رفت گرما و در نتيجه افزايش آسايش حرارتي اتاق هاي مجاور ميشود. توجه به صحن آفتاب‌گير در خانه‌هاي روستايي اگرچه معطوف به معماري گذشته است؛ اما توجه به انرژي خورشيدي محدود به زمان نيست و پيوند متقابل و اجتناب‌ناپذير بافت بومي و ساخت‌وسازهاي جديد بيانگر اين حقيقت است كه براي حفظ خويشاوندي بين ساختارها و بهينه‌سازي مصرف انرژي، تأمل در الگوهاي بومي و ايجاد پيوند در قالب معماري جديد براي روستا حياتي و ارزشمند است.