پژوهشي در سير تحول تاريخي بقعۀ الراشد بالله در اصفهان

تحول و دگرديسي اماكن و بناهاي آييني در دين جديد و تداوم باورهاي گذشته در قالب‌هاي نو، امري مرسوم و متداول در جهان است. در ايران نيز بسياري از بناهاي دورة اسلامي مانند مساجد و امامزادگان ريشه در پيش از اسلام دارند. يكي از ابنية تاريخي مهم و مهجور اصفهان، بقعة تاريخي الراشد بالله يا امامزاده شاهزاده حسين (ع) متعلق به قرن ششم هجري و مقارن سلطنت سلجوقيان است. اين بنا در محلة شهرستان (جي)، از قديمي‌ترين محلات اصفهان با سابقة پيش از اسلام، قرار دارد. در خصوص تاريخچه و هويت افراد مدفون در اين بنا، تناقضات و ابهامات زيادي وجود دارد. اين پژوهش با معرفي و يافتن روند رويكرد تاريخي  بنا بر مبناي اسناد و شواهد تاريخي و يافته‌هاي باستان‌شناسي در پي پاسخ به اين پرسش است كه آيا اين بنا ريشه‌اي در دوران پيش از اسلام دارد و همچنين با استناد به دلايل و اسناد معتبر براي شناسايي هويت افراد مدفون تلاش مي‌‌كند. در اين پژوهش بنيادين و كاربردي، روش تحقيق توصيفي، تحليلي و تاريخي است و اطلاعات گردآوري‌شده به شيوة‌ كتابخانه‌اي و ميداني با روش استقرايي تحليل مي‌شود. بر مبناي نتايج پژوهش، در مكان بناي فعلي، ابتدا معبد مهر و آناهيتا و سپس بناي آييني زرتشتي وجود داشته كه با خراب‌شدن آن در زمان حملة اعراب به ايران، در قرن دوم و سوم هجري مسجدي مستحكم به‌جاي آن ساخته مي‌شود. در قرن ششم خليفه الراشد بالله در اصفهان كشته و در قسمت شمالي مسجد مدفون مي‌شود. در همين قرن مسجد، مناره و گنبدي براي مقبره خليفه ساخته مي‌شود كه مسجد و مناره در قرن‌هاي بعدي تخريب شده و تنها بناي مقبره بر جاي مانده است. هويت فرد مدفون در بنا نيز به نظر مي‌رسد مربوط به خليفه الراشد بالله و يكي از نوادگان امام حسن (ع) به نام شاهزاده حسين باشد.