افول شبكۀ آبرساني شهر سمنان، از يك زيرساخت منظرين شهر تا عنصر فراموش‌شده در منظر شهري

يكي از چالش‌هاي هميشگي شهرهاي فلات مركزي ايران دست‌وپنجه‌نرم‌كردن با مشكل كمبود آب در همه‌ دوران‌ها بوده است. چالشي كه منجر به ظهور نبوغ اهالي اين پهنه‌ سرزميني در شيوه‌هاي بهره‌گيري از آب شده است. در طول تاريخ و به فراخور بستر جغرافيايي و زمين‌شناسي اين شيوه‌ها متفاوت و متنوع بوده‌اند. از جمله‌ اين شيوه‌ها كه در شهر كويري سمنان مورد استفاده قرار ‌گرفته است استخراج آب، هدايت و جمع‌آوري در استخرهاي ذخيره‌ آب و سپس تقسيم بين زمين‌هاي زراعي بوده است. اين ساختار آبرساني بنابر شواهد تاريخي و موجود زيرساخت اصلي شكل‌گيري شهر بوده است و مطالعات نگارنده نشان‌مي‌دهد اين زيرساخت به‌عنوان يك زيرساخت منظرين در تمامي دوران‎ها مطرح، زنده و پويا بوده است. ابعاد مختلف عملكردي، هويتي و زيبايي‌شناسانه در حوزه‌هاي مختلف كالبدي، معنايي، فرهنگي و اجتماعي كه در شناخت اين ساختار قابل شناسايي است آن را به‌عنوان زيرساختي منظرين معرفي مي‌كنند كه بدون شك نقشي بنيادين در شكل‌دادن به منظر شهر قديم داشته است. نقشي كه با ورود زيرساخت‌هاي مدرن شهري از جمله شبكه‌ آبرساني مدرن نه‌تنها اثري در پديدآمدن منظر شهر جديد ندارد بلكه در منظر شهر امروز درحال رنگ‌باختن است. اين درحالي است كه زنده‌نگاه‌داشتن چنين زيرساختي نه‌تنها مي‌تواند پاسخگوي ابعاد زيباشناسانه و كالبدي منظر شهري سمنان باشد، بلكه به‌واسطه‌ لايه‌هاي متنوع معنايي بارگزاري‌شده بر آن مي‌تواند خلأهاي اجتماعي و مردمي را نيز در عرصه‌ برنامه‌ريزي شهري پوشش دهد.