مقدمه‏‌اي بر پيوندهاي فرهنگي-اجتماعي شمال‌باختري و جنوب‌خاوري فلات ايرانِ دوران مفرغ ؛ مطالعۀ موردي سفالينه‏‌هاي منقوش

چگونگي پيوندها و تشابهات فرهنگي-اجتماعي مردمان پهنه‌هاي گوناگون فلات ايرانِ پيش‌ازتاريخِ پاياني، از مسائل مهم باستان‏شناسي ايران است. با وجود شرايط اقليمي متفاوت‌‌، فاصلۀ جغرافيايي و هم‏جوارنبودن مناطق شمال‌باختري و جنوب‌خاوري ايران با يكديگر‌، براساس شواهد باستان‌شناختي و نقاشي‌هاي رنگي روي سفالينه‌ها، همگوني‌ها و شباهت‌هاي قابل‌توجهي در نقش‌مايه‌ها ديده مي‌شود و بنابراين با اين پرسش مواجه مي‏شويم كه علت اين تشابهات چيست و زمينه‌هاي فرهنگي-اجتماعي بروز اين تشابهات علي‌رغم بُعد جغرافيايي و ناهمگوني اقليمي چه بوده است؟ در پاسخ بدين پرسش، فرضيۀ پيشنهادي اين پژوهش اين است كه علي‌‌رغم نظريۀ «موزاييك اقوام و اقاليم» حسن طلايي كه ناهمگوني اقليمي و مَسافات بعيد جغرافيايي در فلات ايران را سد و مانع هم‏گرايي فرهنگي در ايرانِ روزگارانِ پيش‏ازتاريخ مي‏دانست، اين تشابهات را مي‏توان در چهارچوب نظريۀ «جامعۀ بزرگ شرق» شاپور رواساني و «ساختارگرايي فرهنگي» لِوي‌اشتروس تبيين كرد. طبقه‌بندي نقش‌مايه‌ها‌، اساس روش‌شناختي اين پژوهش را تشكيل مي‏دهد؛ نقوشِ روي سفالينه‌ها -براساس توصيف و دسته‌بندي گونه‌شناختي نقش‌مايه‌ها و  گاه‌نگاري نسبي آن‌ها- به تفكيك مناطق طبقه‌بندي و درنهايت با هم مقايسه شده و وجوه اشتراك آن‌ها بررسي شده است‌. لازم به ذكر است كه در اين پژوهش، بافتار باستان‏شناختي (كانتكست) و نيز گونه‌شناسي فرم و شكل سفالينه‌ها بحث نشده است. هماننديِ نقش‌مايه‌هاي سنت سفالگري دوران مفرغ در سرزمين‌هاي شمال‏باختري و جنوب‏خاوري فلات ايران، براساس نظريۀ جامعۀ بزرگ شرق رواساني، بر وجود هم‌‌گرايي فرهنگي در دو جغرافياي متفاوت دلالت دارد كه اين هم‌‌گرايي در بستر نظريۀ مردم‌‌شناختي ساختارگرايي لِوي‌اشتروس تفسيرپذير است.