ديالكتيك آشكار و پنهان‌سازي: بازنمايي چهره به‌مثابه يك منظر زيباشناسانه در فيلم شيرين (1387)

عباس كيارستمي در فيلم شيرين (1387)، تعدادي از ستارگان زن سينماي ايران را در جايگاه تماشاگر قرار داده و واكنش‌شان به فيلمي فرضي را در نماهايي كه غالباً نماي نزديك هستند، ضبط مي‌كند. كيارستمي با تمهيدي كه به‌كار مي‌گيرد اين چهره‌هاي خاص را به منظر زيباشناسانه و ابژه‌هاي هنري براي تأمل مخاطب، بدل مي‌كند. اين پژوهش به روش توصيفي- تحليلي انجام شده است و با وام‌گيري از مباحث تام‌گانينگ و جوليانا برونو، به اهميت چهره و چهره‌شناسي در سينماي اوليه مي‌پردازد؛ سپس، فراخواني اين زيبايي‌شناسي را در شيرين بررسي مي‌كند. اين پژوهش ادعا مي‌كند كيارستمي با قراردادن ستارۀ سينمايي در جايگاه تماشاگر فيلم فرضي روي پردۀ سينما و دادن امكان آشكارسازي شخصيت او به مخاطب فيلم شيرين، از جايگاه ستارۀ سينمايي، افسانه‌زدايي مي‌كند. اما اين رابطه يك‌طرفه نمي‌ماند و همين‌كه منظر پيش رو، نه از آن مخاطب عادي بلكه از آن ستارگان سينمايي ا‌ست، و با يادآوري خاطرات سينمايي در ذهن مخاطب، از فيلم‌ها و شخصيتي كه ايشان رقم زده‌اند، مجدداً از آن‌ها افسانه‌سازي مي‌شود. اينكه افرادي كه به تصوير كشيده مي‌شوند، هنرپيشگاني هستند كه مهارت بالايي در ايفاي نقش و اتخاذ ماسك بر چهره دارند، اطمينان مخاطب در خوانش و نفوذ به فضاي تصويري ايشان را هم در اين مورد، و هم در كل، در خاطرات سينمايي كه بازخواني مي‌شوند، مخدوش مي‌كند. بازي كه كيارستمي بين مخاطب و اين ستارگان مي‌چيند، در كنار افشاگري و تخريب روابط پيشين اين دو، مخاطب را وامي‌دارد با مونتاژ لحظات گسسته‌اي كه در اين فضاي موزه‌مانند با آن‌ها مواجه مي‌شود و خاطرات فردي-جمعي سينمايي كه تداعي مي‌شوند، فيلم شيرين را در ذهن خود بسازد و اين فيلم ذهني، تاريخي شخصي و متفاوت از سينماي ايران مي‌شود كه اهميت و عدم امكان‌ طرد و حذف ستارگان زن سينماي ايران را يادآوري مي‌كند.