تقابل ايدئولوژيك شاملو با گفتمان غالب در شعر «با چشم‌ها»

موضوع اين مطالعه بررسي شعر «با چشم‌ها» براساس نظريۀ تحليل گفتمان انتقادي نورمن فركلاف و هدف آن تحليل ابعاد ايدئولوژيك شعر و ايدئولوژي شاملو در رابطه ‌با ساختارهاست. مسئلۀ تحقيق، مختصات درون‌متني و برون‌متني تصاوير، متغيرهاي خرد و كلان تأثيرگذار بر تصاوير و رابطۀ متن و توليدكنندۀ آن با جامعه است. روش‌ تحقيق با استناد به نظريۀ فركلاف طراحي شد و با توجه به ايدئولوژي، ابعاد بلاغي- زباني تصاوير در سطح «توصيف»، بافت موقعيتي تصاوير در سطح «تفسير» و رابطۀ ساختار با تصاوير در سطح «تبيين» تحليل شد. براساس نتايج، با تحليل بلاغي، عناصر تصويرساز شعر و ارزش بلاغي تصاوير و با تحليل زباني، ارزش‌هاي زباني متن آشكار شد. بافت موقعيتي تصاوير شامل بافت متني، مشاركان فرايند، كنش‌هاي گفتماني و بينامتنيت است. مهمترين عامل ساختاري تصاوير، اوضاع سياسي-اجتماعي و اقتصادي جامعه است. كاركرد ايدئولوژيك تصاوير، «غيرطبيعي‌سازي وضعيت جامعه و مشروعيت‌زدايي از گفتمان انقلاب سفيد» و «طبيعي‌سازي و مشروع‌سازي گفتمان جايگزين» است. شعر صحنۀ تقابل ايدئولوژي روشن‌فكري مخالف با ايدئولوژي رسمي غالب است. كنش ايدئولوژيك شاملو نوعي خلّاقيت ايدئولوژيك مبني بر استفاده از گفتمان رسمي براي نقد و تخريب ايدئولوژي آن و هدف او جايگزين‌سازي و هژمون‌سازي ايدئولوژي خود است، ولي به‌ دليل هژموني گفتمان غالب و فراواني مشاركان آن موفق نمي‌شود.