ارزيابي پتانسيل مخاطره بيابان زايي با استفاده از مدل DVI (مطالعه موردي: مناطق شمالي استان سمنان)

هدف:  از جمله مخاطرات شايع در مناطق خشك و نيمه‌ خشك، مخاطره بيابان ‌زايي است. موقعيت هيدرواقليمي ايران سبب شده است تا بخش ‌هاي زيادي از آن در معرض اين مخاطره باشد. استان سمنان از جمله مناطقي است كه در طي سال ‌هاي اخير با گسترش بيابا ن‌ زايي مواجه شده است. با توجه به اهميت موضوع، هدف از اين پژوهش، ارزيابي پتانسيل مخاطره بيابان‌ زايي در مناطق شمالي استان سمنان است.روش و داده: در اين تحقيق از اطلاعات آماري مربوط به جمعيت و اقليم استان سمنان، اطلاعات كتابخانه‌ اي و همچنين مدل رقومي ارتفاعي ۳۰ متر SRTM به عنوان مهم‌ ترين داده ‌هاي تحقيق استفاده شده است. مهم‌ ترين نرم‌ افزارهاي مورد استفاده، نرم‌افزار SPSS و ArcGIS بوده است كه به ترتيب براي انجام محاسبات و تهيه نقشه ‌هاي نهايي مورد استفاده قرار گرفته شده‌ اند. روش مورد استفاده در اين تحقيق مدل DVI بوده است.يافته‌ها: نتايج حاصله از اين تحقيق نشان داده است كه ۱۶/۸ درصد از مساحت منطقه كه عمدتاً شامل مناطق غربي و جنوب شرقي منطقه مورد مطالعه است، در طبقه پتانسيل آسيب‌ پذيري خيلي زياد در برابر مخاطره بيابان‌ زايي قرار دارند. همچنين حدود ۶۰ درصد از منطقه نيز در طبقه با پتانسيل آسيب‌پذيري زياد قرار دارند كه اين مسئله بيانگر پتانسيل بالاي منطقه از نظر مخاطره بيابان ‌زايي است. همچنين طبقات با پتانسيل آسيب ‌پذيري متوسط و كم در مجموع ۲۳/۲ درصد از منطقه را دربرگرفته‌ اند كه عمدتا شامل بخش‌ هاي شمالي شهرستان مهدي‌شهر و شاهرود است كه به دليل وضعيت اقليمي مناسب و نوع خاك، كم تر در معرض مخاطره بيابان ‌زايي هستند.نتيجه‌گيري: مجموع نتايج حاصله از اين پژوهش نشان داده است كه بخش ‌هاي زيادي از مناطق شمالي استان سمنان پتانسيل بالايي از نظر بيابان‌ زايي دارند، بنابراين لازم است تا جهت جلوگيري از گسترش اين مخاطره، برنامه ‌هاي لازم جهت كنترل تخريب مراتع و تغييرات كاربري اراضي ارائه داد.نوآوري، كاربرد نتايج: در اين تحقيق بر خلاف تحقيقات پيشين، علاوه بر پارامترهاي طبيعي، پارامترهاي انساني نيز در نظر گرفته شده است. همچنين از نتايج اين پژوهش مي ‌توان در برنامه‌ ريزي‌ هاي مختلف عمراني و زيست‌ محيطي بهره گرفت.