بررسي اتنوبوتاني مناطق قشلاق و ييلاق ايل قشقايي

هدف: اتنوبوتاني با مطالعه و بررسي چگونگي استفاده افراد يك قوم يا جامعه از گياهان، به عنوان ابزاري كارآمد جهت استخراج دانش بومي استفاده از گياهان، شناخته مي‌شود. پژوهش حاضر با هدف شناسايي گونه‌هاي گياهي و جمع‌آوري اطلاعات در مورد خواص و نحوه به كارگيري گونه‌ها در درمان بيماري‌ها توسط ايل قشقايي در دو منطقه دشتستان (قشلاق) استان بوشهر و آلماليچه (ييلاق) استان فارس، انجام گرفت.روش و داده: تحقيق از نوع غير آزمايشي به صورت توصيفي- پيمايشي است. به منظور تعيين حجم نمونه (تعداد پرسشنامه‌ها) از روش كوكران استفاده شد. جمع‌آوري اطلاعات در زمينه كاربرد گياهان دارويي از حدود ۱۰۰ نفر افراد آگاه محلي و عشاير منطقه صورت گرفت‌ و پر مصرف‌ترين گونه‌هاي گياهي در منطقه مشخص شد. افراد آگاه محلي كه به صورت حضوري مورد مصاحبه قرار گرفتند، شامل گياه درمان‌گر‌هاي محلي، عطاران، عشاير و روستائيان منطقه به‌ويژه افراد مسن بودند.يافته‌ها: نتايج پژوهش حاكي از وجود ۱۱۵ گونه گياه دارويي در مناطق مطالعاتي است كه متعلق به ۴۲ خانواده هستند. از اين تعداد،‌ ۴۷ درصد آن مربوط به منطقه آلماليچه و ۵۳ درصد آن مربوط به منطقه دشتستان است. چتريان با ۱۸ گونه، نعناييان با ۷ گونه و شب‌بوئيان و كاسنيان هر كدام با ۶ گونه فراوان‌ترين خانواده‌ها بودند. همچنين مشخص شد كه بيش‌ترين استفاده دارويي از گياهان جهت درمان بيماري‌هاي گوارشي، تصفيه خون، ضد سرفه و سرماخوردگي است. به لحاظ درصد اندام‌هاي مصرفي گياهان به ترتيب برگ ۲۹٪، ساقه ۲۲٪، دانه و بذر ۱۸٪، ميوه ۱۲٪، ريشه ۱۱٪، گل ۷٪ بوده است.نتيجه‌گيري: نتايج به دست آمده بيانگر غناي گونه‌هاي گياهي دارويي در منطقه ييلاق و قشلاق عشاير قشقايي است. بيشترين تنوع گونه‌اي مربوط به خانواده چتريان و بيشترين مصرف گياهان دارويي در منطقه براي بيماري‌هاي گوارشي است.نوآوري،‌ كاربرد نتايج: قشقائي يكي از دو ايل بزرگ و كهن ايران زمين است و غالب جمعيت آن در استان فارس ساكن هستـند اطلاعات حاصل از اين تحقيق، علاوه بر زنده نگه داشتن دانش قومي‌ عشاير قشقايي در زمينه گياهان دارويي،‌ مي‌تواند راهگشاي تحقيقات جديد در زمينه درمان بيماري‌هاي نام برده شده با استفاده از گياهان مورد بررسي قرار گيرد.