بررسي اقتصادي توليد پنبه در افغانستان

سابقه و هدف: پنبه يكي از گياهان صنعتي است كه محصول آن در صنايع مختلفي مورداستفاده و بهره‌برداري قرارگرفته و فرآورده‌هاي زيادي براي زندگي انسان‌هاي فراهم مي‌كند. الياف پنبه در صنايع نساجي، دانه آن در صنايع روغن‌كشي و اضافات آن شامل كنجاله و تفاله در تغذيه دام كاربرد دارد، سطح زير كشت پنبه در جهان در سال 2018 در حدود 31.8 ميليون هكتار و در كشور افغانستان 36 هزار هكتار و در استان بغلان افغانستان 1440 هكتار است. پنبه در استان بغلان ازنظر سطح زير كشت در بين محصولات آبي، در رتبه ششم و در بين گياهان صنعتي در رتبه اول قرار دارد كه از سال 1357 به بعد سطح زير كشت اين محصول در استان بغلان حدود 80 درصد كاهش‌يافته است. لذا در اين پژوهش به بررسي اقتصادي توليد پنبه در استان بغلان افغانستان پرداخته شد.مواد و روش ها: جامعه آماري موردنظر اين مطالعه پنبه‌كاران استان بغلان افغانستان بوده كه با استفاده از روش نمونه‌گيري تصادفي طبقه‌اي تعداد 132 نمونه انتخاب گرديد. در اين مطالعه به‌منظور بررسي اقتصادي توليد پنبه شاخص‌هاي ارزيابي اقتصادي شامل درآمد كل، هزينه كل، بازده ناخالص، سود، بازده سرمايه‌گذاري، نسبت منفعت به هزينه و قيمت تمام‌شده محصول مورد بررسي قرار گرفت است و همچنين بهينه بودن ميزان مصرف نهاده هاي توليد نيز از طريق تابع توليد مشخص گرديد.يافته ها: نتايج شاخص هاي بررسي اقتصادي توليد پنبه در استان بغلان افغانستان نشان مي دهد كه ميانگين عملكرد پنبه معادل 3917 كيلوگرم در هكتار، ميانگين درآمد معادل 213055 افغاني، ميانگين هزينه توليد برابر به 118075 افغاني، ميانگين سود برابر با 94980 افغاني و نرخ بازده سرمايه‌گذاري نيز معادل 81.9 درصد در هكتار مي باشد. نتايج تحليل درآمد به هزينه توليد پنبه نيز نشان مي دهد كه به‌طور ميانگين به ازاي هر افغاني هزينه شده در توليد پنبه معادل 1.8 افغاني درآمد حاصل گرديده است. نتايج برآورد تابع توليد نيز نشان مي‌دهد كه فرم تابع توليد ترانسندنتال فرم برتر بوده و اكثر ضرايب معني‌دار هستند، نهاده هاي بذر، نيروي كار، كود اوره، كود فسفات، سم قارچ كش، آب و ماشين‌آلات اثر مثبت و سموم علف‌كش و حشره‌كش اثر منفي بر ميزان توليد دارند. نتيجه گيري: به‌طوركلي مي توان گفت كه كشت محصول پنبه در استان بغلان افغانستان يك فعاليت سودآور است و ميزان مصرف تمام نهاده‌هاي توليد به جزء حشره‌كش و علف‌كش بهينه مي‌باشد. لذا پيشنهاد مي‌گردد در راستاي افزايش درآمد كشاورزان استان بغلان توسعه سطح زير كشت محصول پنبه و استفاده بهينه نهاده‌هاي حشره‌كش و علف‌كش از طريق سياست‌هاي قيمتي و همچنين از طريق فعاليت‌هاي ترويجي برنامه‌ريزي و سياست گذاري مناسب صورت گيرد