تحليل نقش باد در انتشار ترپيس پياز (Thrips tabaci (Thys.: Thripidae در مزارع پنبه استان گلستان

سابقه و هدف: تريپس پياز، Thrips tabaci Lindeman، از جمله مهمترين آفات سبزيجات و گياهان زينتي تا گياهان ليفي در تمام نقاط دنيا به شمار مي‌رود. لذا بررسي عواملي كه سبب انتشار اين حشره در اكوسيستم هاي كشاورزي است، بسيار اهميت دارد. با توجه به شرايط فيزيولوژيكي اين آفت، باد يكي از عوامل اصلي انتشار شناخته مي‌شود.مواد و روش‌ها: در اين پژوهش جهت بررسي تاثير رژيم هاي بادي در سطح استان گلستان بر انتشار تريپس پياز در سال 1399، ۴۸ مزرعه پنبه (مرحله كوتيلدوني) در اراضي استان گلستان انتخاب و از تراكم نسبي جمعيت تريپس پياز در بازه زماني 1399/03/10 تا 1399/04/04 (سه مرحله زماني هفتگي) داده برداري انجام شد. تخمين نسبي جمعيت تريپس در هر مزرعه پايش (حداقل يك هكتاري) با روش تكان دهي انجام شد. در اين روش در زير بوته هاي (تصادفي) كاغذ يا سيني پلاستيكي سفيدرنگ قرار داده شد و ميانگين تعداد تريپس‌هاي ريخته شده بروي سطح سفيد شمارش گشته در واحد بوته ثبت گرديد. تحليل سرعت و جهت باد در بازه مذكور براساس داده هاي ايستگاه‌هاي همديدي (8 ايستگاه) به صورت رسم گلباد صورت پذيرفت. به منظور پردازش اطلاعات و آمار باد و رسم نمودارهاي گلباد از نرم‌افزار WRPLOT استفاده شد.يافته‌ها: ميانگين جمعيت تريپس پياز در استان گلستان در بازه مذكور، 0/2±5/38 تريپس (تمامي مراحل) در بوته بود. از نظر تراكم نسبي جمعيت تريپس پياز در بين شهرستان‌هاي استان گلستان (منطقه مورد مطالعه) ، تفاوت معني‌دار آماري مشاهده نشد. درصد فراواني بادهاي آرام (كمتر از 0/54 متر بر ثانيه) 69/86 تا 84/48 درصد به دست آمد. از تحليل خودهمبستگي فضايي موران به منظور يافتن لكه هاي داغ ) نواحي با احتمال بالاي حضور تريپس پياز بر روي محصول پنبه( استفاده شد. مقادير خودهمبستگي فضايي عمومي شاخص موران در بازه زماني پايش (1/35Z(I) = و 0/0174=p-value) حاكي از توزيع تصادفي داده هاي تراكم جمعيت تريپس بود. براساس نقشه تراكم نسبي آفت تريپس پياز در مزارع پنبه كه توسط روش درونيابي فاصله معكوس صورت پذيرفت، كانون‌هاي آلودگي در سال 1399 در مناطق گرگان، كردكوي، بندرگز و علي‌آباد بود.نتيجه گيري: براساس نتايج حاضر مي توان با دستيابي به جهت بادهاي غالب، كه در پژوهش حاضر غربي است، شيب انتقال آفت تريپس پياز را پيش بيني نمود. با پيش بيني نقاط شروع آلودگي مي توان انجام برخي روش هاي كنترلي نظير استفاده از تله هاي چسبي در مسير بادهاي غالب را به بهره برداران توصيه نمود.