اثرات بيوچار بر بهبود تحمل تنش شوري و برخي صفات رشدي در گياه پنبه

سابقه و هدف: امروزه شور شدن آب و خاك يكي از مهمترين عوامل محدود كننده توليد محصولات كشاورزي مي‌باشد. تنش شوري يك تنش محيطي اصلي است كه بر رشد و نمو گياهان تأثير مي‌گذارد كه در واقع تجمع بيش از حد نمك در خاك است و مانند ساير تنش‌هاي غيرزيستي، از بسياري جهات تأثير منفي بر رشد و توليد مثل گياهان دارد. بنابراين، تحقيقات مرتبط با رويكردهاي زراعي و فيزيولوژيكي براي بهبود تحمل به شوري در گياهان زراعي حائز اهميت است و برخي از اقدامات مديريتي مانند استفاده از ماده بيوچار در كاهش اثرات منفي تنش شوري نقش دارد. لذا مطالعه حاضر به منظور بررسي اثر مصرف بيوچار بر برخي از صفات رشدي گياه پنبه در شرايط تنش شوري انجام شد.مواد و روش‌ها: اين آزمايش در مجتمع آموزش عالي ميناب (دانشگاه هرمزگان)، طي سال زراعي 1401-1402 صورت گرفت. شهرستان ميناب بر اساس طبقه بندي اقليمي كوپن-گيگر داراي اقليم گرم بياباني مي‌باشد. آزمايش بصورت فاكتوريل در قالب طرح كاملا تصادفي با 3 تكرار بود كه بيوچار حاصل از كهور پاكستاني در سه سطح (0، 1 و 2 درصد) و شوري آب آبياري نيز در چهار سطح (شاهد، 4، 8 و 12 دسي زيمنس بر متر) استفاده شد. شش بذر پنبه در تاريخ 30 دي ماه 1392 در گلدان‌ها (ارتفاع 30 سانتي‌متر و قطر 20 سانتي‌متر و حاوي مخلوط خاك و بيوچار) كاشته و پس از استقرار گياهچه‌‌هاي اضافي تنك شدند. در ضمن سطوح شوري آب آبياري با حل كردن كلريد سديم تهيه شد. صفات اندازه‌گيري شده عبارت از ارتفاع بوته، قطر طوقه، تعداد برگ، تعداد غوزه، وزن الياف، وزن تر و خشك گياه، طول و حجم ريشه بودند.يافته‌ها: نتايج حاصل از اين مطالعه نشان داد كه با افزايش سطوح بيوچار ميانگين ارتفاع بوته، تعداد غوزه، وزن الياف، وزن تر و خشك، طول و حجم ريشه نسبت به تيمار عدم استفاده از بيوچار به طور معني‌داري افزايش يافت. از طرف ديگر در سطح شوري 12 دسي زيمنس بر متر مقادير ارتفاع بوته، تعداد غوزه، وزن الياف، وزن تر و خشك، طول و حجم ريشه نسبت به تيمار شاهد شوري كاهش معني‌داري نشان دادند. همچنين نتايج اثر متقابل بيوچار و شوري نشان داد كه بيشترين تعداد غوزه (9.6 غوزه) و وزن الياف (27.84 گرم) در تيمار بيوچار 2 درصد و شاهد شوري به دست آمد درحاليكه بيشترين وزن خشك بوته در تيمار شاهد شوري در كليه سطوح بيوچار مشاهده شد. نتيجه‌گيري: باتوجه به نتايج حاصل از اين مطالعه كاربرد بيوچار افزايش مقادير صفات مورد مطالعه را به همراه داشت در حاليكه شوري موجب كاهش صفات گرديد. همچنين در كليه سطوح شوري بيشترين مقدار صفات در تيمارهاي مصرف بيوچار مشاهده گرديد. لذا مصرف بيوچار در افزايش تحمل به شوري گياه پنبه موثر بود و مي‌توان بعنوان يك روش براي افزايش توليد پنبه در شرايط شور مورد استفاده قرار داد. نتيجه گيري مي‌شود كه استفاده از بيوچار به عنوان يك اصلاح كننده خاك براي بهبود رشد و كاهش اثر شوري تحت تنش شوري نقش دارد.