بررسي تعديل كننده هاي تنش بر مديريت عارضه خشكيدگي برگ و غوزه‌هاي پنبه در سه شهرستان استان فارس

سابقه و هدف پنبه جزو گياهان زراعي ارزشمندي است كه به دليل اهميت اقتصادي، زراعي و تجاري آن در جهان به طلاي سفيد معروف است. در بين استان‌هاي كشور استان فارس رتبه نخست در ميزان توليد و سطح كشت پنبه را دارد. عارضه خشكيدگي برگ و غوزه پنبه از سال 1400 بصورت لكه‌ايي در مزارع پنبه استان فارس شروع شد و در سال‌هاي 1401 و 1402 به سرعت گسترش يافت و خسارت بالايي وارد كرد. تاكنون عامل يا عامل‌هاي اصلي بروز اين عارضه مشخص نشده است. با توجه به خسارت بالاي اين عارضه بر زراعت پنبه در استان فارس اين پروژه طراحي و اجرا شد.مواد و روش‌ها: بر اساس دستورالعمل‌هاي موسسه تحقيقات پنبه و سازمان جهاد كشاورزي استان فارس تيمارهاي مختلفي كه باعث كاهش اثرات تنش‌هاي زنده و غيرزنده بر گياه پنبه مي‌شود، در قالب پنج آزمايش زراعي مستقل در سه شهرستان لارستان (سه آزمايش)، زرين دشت (يك آزمايش) و داراب (يك آزمايش) به كار رفت. آزمايش اول شامل تيمار 1) سولفات آمونيوم + سولوپتاس + اسيدهيوميك و 2) شاهد، آزمايش دوم شامل تيمار 1) روي + اسيد هيوميك + سولوپتاس و 2) شاهد، آزمايش سوم شامل تيمار 1) نوردوكس، 2) نوردوكس + سولوپتاس + اسيدهيوميك و 3) شاهد، آزمايش چهارم شامل 1) بردوفيكس + سولوپتاس + كود ريزمغذي + اسيدهيوميك + اسيدآمينه و 2) شاهد و آزمايش پنجم شامل تيمار 1) اسيدآمينه + داكونيل + سولوپتاس، 2) داكونيل، 3) سولوپتاس+اسيدهيوميك و 4) شاهد بود. تيمارها در دو شهرستان لارستان و زرين دشت قبل از شروع علائم (بصورت پيشگيري) و در شهرستان داراب بعد از بروز علائم به كار رفتند. اعمال تيمارها در سال 1402 انجام شد. مزارعي كه براي انجام اين آزمايش‌ها انتخاب شدند حداقل داراي مساحت 4 هكتار بودند و و هر تيمار حداقل در نيم هكتار اعمال شد. در هر مزرعه تيمار شاهد (عدم كاربرد تيمارها) نيز وجود داشت. نحوه بررسي اثر تيمارها بر عارضه خشكيدگي برگ و غوزه پنبه بصورت نمونه برداري تصادفي در ده نقطه از هر تيمار انجام شد. با استفاده از آزمون T مقايسه آماري بين تيمار و شاهد از نظر درصد آلودگي به عارضه خشكيدگي برگ و غوزه پنبه انجام شد.يافته‌ها: نتايج كاربرد تيمارها در سه آزمايش واقع در مزارع شهرستان لارستان نشان داد اعمال تيمارها به طور معني‌داري باعث كاهش خسارت شد، به طوريكه در آزمايش اول تيمار سولفات آمونيوم+سولوپتاس +اسيدهيوميك با آب آبياري به ميزان 12.5 درصد بود كه نسبت به شاهد (36 درصد) 23.5 درصد كاهش نشان داد. در آزمايش دوم تيمار محلولپاشي روي و كاربرد اسيد هيوميك و سولوپتاس با آب آبياري خسارت به ميزان 3 درصد بود كه نسبت به شاهد (18.5 درصد) به طور معني دار و به ميزان 15.5 درصد كاهش يافت. در آزمايش سوم تيمار قارچكش نوردوكس + سولوپتاس + اسيدهيوميك خسارت به ميزان 7 درصد بود كه نسبت به شاهد (22 درصد) به طور معني دار و به ميزان 15 درصد كاهش يافت. نتايج آزمايش چهارم كه در شهرستان زرين دشت انجام شد نشان داد درصد بوته‌هاي پنبه كه آلوده به اين عارضه بودند در تيمار كاربرد قارچكش بردوفيكس +سولوپتاس+كود ريزمغذي+اسيدهيوميك به ميزان 3.5 درصد به دست آمد كه به طور معني‌دار و به ميزان 27 درصد كمتر از شاهد (30.5 درصد) بود. نتايج آزمايش پنجم كه در شهرستان داراب انجام شد نشان داد درصد خشكيدگي برگ و غوزه پنبه در تيمار محلولپاشي اسيدآمينه+قارچكش داكونيل + سولوپتاس (13.5 درصد) به طور معني‌دار و به ميزان 15.5 درصد كمتر از شاهد (29 درصد) است ولي تيمار‌هاي محلولپاشي قارچكش به تنهايي (23.5 درصد) و تيمار محلولپاشي سولوپتاس+اسيدهيوميك (19.5 درصد) تفاوت معني‌داري با شاهد نداشتند.نتيجه گيري: براساس نتايج بدست آمده در اين تحقيق با استفاده از روش‌هايي كه باعث كاهش اثرات تنش‌هاي زنده و غيرزنده بر گياه مي‌شود، مي‌توان از بروز عارضه خشكيدگي برگ و غوزه پنبه پيشگيري كرد يا شدت خسارت آن را كاهش داد.