ارزيابي روش ‌شناسي برنامه جهاني چالش آب و غذا CGIAR، در مديريت حوزه‌هاي آبخيز رودخانه كرخه

حوزه آبخيز كرخه در ناحيه غربي تا جنوب غربي ايران و در منطقه‌ اي خشك تا نيمه خشك قرار دارد. وجود سامانه ‌هاي كشاورزي مختلف، از جمله كشاورزي آبي و ديم، پايين بودن بهره‌ وري آب در توليد محصولات كشاورزي، وجود محدوديت‌ هاي توليد (شوري و مديريت زهاب در پايين‌دست)، فقر و كمبود معيشت جوامع محلي (در بالادست)، مسايل تاثيرات بالادست بر پايين‌ دست حوضه، مسايل زيست‌محيطي و غيره، موجب پيشنهاد حوزه آبخيز كرخه به‌عنوان مدل مناسب در كشور براي برنامه جهاني چالش آب و غذاي CGIAR (موسوم به CPWF) شد. لذا، اين حوضه به‌عنوان يكي از حوزه‌هاي آبخيز معرف از ميان نه حوزه آبخيز ديگر اين برنامه جهاني، به‌عنوان مدلي براي مناطق خشك و نيمه‌خشك جهان انتخاب و طي فاز يك (2004 تا 2008)، برنامه در آن اجرا شد. در اجراي اين برنامه، رويكردها، سازمان و سازوكار، ساختار مديريتي، معيارهاي فني و برنامه‌ اي، اصول مديريت حوضه، مشاركت ذي‌نفعان، نوآوري ‌ها و شيوه ‌هاي ارائه خروجي‌ ها، در مراحل مختلف انتخاب حوضه، شروع برنامه و حين اجراي پروژه ‌هاي مصوب برنامه، اتخاذ و به ‌كار برده شدند. لذا، هدف از تدوين اين مقاله، مستندسازي روش ‌شناسي به‌كار رفته در جريان فرايند اجراي برنامه پژوهشي-توسعه‌ اي بين‌المللي CPWF در حوضه كرخه است، تا از اين طريق، دانش پنهان آن آشكار شده، تجارب و دستاوردهاي مرتبط مستند شوند و براي استفاده در ساير برنامه ‌ها و پروژ هاي مشابه در اين حوضه و يا ساير حوزه‌هاي آبخيز در كشور مورد استفاده قرار گيرند. روش مطالعه به‌طور عمده متكي و برگرفته از مطالعه و تحليل مطالب آرشيو مستندات برنامه، گزارش‌ ها، بحث هاي انجام شده در جريان جلسه‌ ها، نتايج كارگاه ‌هاي هم‌ انديشي و همايش ‌هاي ملي و بين‌المللي برگزار شده و گزارش‌ هاي بازديد هاي ميداني انجام شده در جريان اجراي برنامه CPWF جهاني و اجراي اين برنامه در حوضه كرخه است. از دستاوردها و روش ‌شناسي ‌هاي مهم و شاخص مستند شده حاصل از برنامه، مي‌ توان روش ‌شناسي توسعه مشاركتي فناوري‌ها، بررسي مسيرهاي اثرهاي پروژه، معيارهاي انتخاب سايت ‌هاي پژوهشي و روش ‌شناسي تعيين اصول مديريت يكپارچه حوزه آبخيز را نام برد كه در اين مقاله به تفصيل ارائه و تشريح شده ‌اند.