شناسايي مؤلفه‌هاي زيربنايي در شكل‌گيري تمايزيافتگي خود: يك مطالعۀ كيفي

تمايزيافتگي خود، پديده‌اي بافتارمند، فرهنگي و وابسته به شرايط محيطي و اجتماعي است كه در فرآيندي پويا و تحت تأثير شرايط و عوامل مختلفي شكل گرفته و تجربه مي‌شود. با توجه به همين موضوع، اين پرسش مطرح شد كه مؤلفه‌هاي زيربنايي در شكل‌گيري تمايزيافتگي خود چيست؟ بدين منظور از رويكرد كيفي، طرح نظام‌مند نظريۀ برخاسته از داده‌ها در سطح نظم‌دهي مفهومي بهره‌گيري شد. از طريق نمونه‌گيري نظري و با توجه به اشباع نظري در گردآوري داده‌ها با 17 نفر مصاحبۀ نيمه‌ساختاريافته اجرا شد. تحليل داده‌ها با استفاده از مرحلۀ اول شيوۀ كدگذاري استراوس و كوربين انجام پذيرفت. پس از تحليل داده‌ها، 112 كد اوليه شناسايي شد، سپس در فرآيند ادغام و مقايسه، 28 زيرمقوله تدوين شده و در قالب 3 مقولۀ اصليِ استقلال فكري، هويت‌طلبي و منزلت اجتماعي دسته‌بندي و معرفي گرديد. يافته‌ها نشان مي‌دهند كه تمايزيافتگي خود، به شكل افكار، رفتارها و نگرش‌هاي مستقلانه و منحصر به فرد به همراه هويت‌طلبي با تأكيد بر توانمندي‌ها و منزلت اجتماعي و رفتارهاي مقتضي پديدار شده و جريان مي‌يابد. در نتيجه، در شكل‌گيري تمايزيافتگي خود، مؤلفه‌هاي زيربنايي عمدتاً به صورت استقلال فكري تجربه مي‌شود اما هويت‌طلبي و منزلت اجتماعي بخشي ديگري از اين مؤلفه‌ها را به خود اختصاص داده‌اند كه در فرهنگ ايراني تجربه مي‌شوند. يافته‌هاي مطالعۀ حاضر علاوه بر غني‌سازي دانش بومي و راهنمايي براي پژوهش‌هاي آتي، شناخت عميق‌تر اين ويژگي روان‌شناختي را در بستر فرهنگي فراهم نمود كه مي‌تواند پيامدهاي عملي ويژه‌اي نيز در مشاوره و خانواده‌درماني با توجه به مباحث چندفرهنگي داشته باشد.