ارزيابي و نقد جامعه‌شناسانۀ بازنمايي هويت زنانه در رمان‌هاي محمد حجازي (هما، زيبا، پريچهر)

ضمن آنكه كيفيت زندگي زنان و مقام و منزلت آنان مي‌تواند يكي از نشانه‌ها و ضوابط برجستۀ ويژگي‌هايِ فرهنگي و تمدني آن جامعه باشد، در بيشتر جوامع و به‌خصوص جوامع مردسالار، شاهد نوعي برزخي، بلاتكليفي و «جاماندگيِ» زنان بين برخوداري از فرصت‌هاي عيني و مواجهه با محدوديت‌هاي انگاره‌اي و ايماژي هستيم. از آن‌ جايي ‌كه ژانر رمان يكي از مهم‌ترين خاستگاه‌هايي است كه به‌صورت غير‌مستقيم نمود و نمادهاي اين وضعيت را بازتاب مي‌دهد، مطالعۀ حاضر با منظري جامعه‌شناختي و با استفاده از رويكرد تحليل گفتمان انتقادي، نحوۀ بازنمايي زنان و پيش‌فرض‌هاي غالب اما ضمني را در رمان‌هاي منتخب دورۀ پهلوي اول (سه‌گانۀ محمد حجازي) واكاوي مي‌كند. تحليل داده‌ها به شيوۀ تماتيك، واحد تحليل «جمله» و  تطبيق و بهره‌گيري از پيشينۀ تحقيق، شيوۀ اعتباريابي پژوهش حاضر بوده است. نتايج اين مطالعه نشان داد كه زنان داستان‌هاي حجازي حولِ دالِ برتر و سه‌گانۀ دين ـ سنت ـ مدرنيته، در دسته‌بندي‌هايِ دوگانه و سه‌گانه، بازنمايي مي‌شوند و برخلاف انگارۀ ذهنيِ‌ِ رايجِ «زنِ تحت ستم»، از كلي‌گويي و انتسابِ فقط يك صفت، نقش، كارويژه و روايت واحد براي همۀ زنان، صرف‌نظر شده است. براين اساس ما در متون شاهد نوعي پاي‌بندي به الگوهايِ گفتمانيِ هم‌اين و هم‌آن‌گرا، فازي‌گونه و ميانه‌رو مابين دين و تجدد، اُبژگي و سوژگي هستيم كه گاهي نيز به «تخاصم گفتماني» منجر شده است.