بررسي مقولۀ اضطراب در مجموعه داستان نمازخانۀ كوچك من هوشنگ گلشيري

محوريت نقد روان‌كاوانه، تعامل ميان حوزۀ هنر، به‏ويژه ادبيات با موضوعات روان‌كاوي است كه در اين روش، سوژۀ متن به بستري براي شناخت نشانه‏ها، ريشه‏ها و عوامل روان‏نژندي در سه محور مؤلف، متن (ساختار و شخصيت‏ها) و مخاطب است؛ و در مواردي نادر به روش عبور از بحران و ابزاري براي روان‏درمانگري تبديل خواهد شد. در اين حوزه، مقولۀ اضطراب و وسواس از موضوعات مهمي است كه در روان‌شناسي با رويكردهاي شناختيِ متفاوتي بدان پرداخته‏ شده است و مي‏تواند يكي از موضوعات كاربردي در تحليل متن‏محورانۀ آثار ادبي قرار گيرد. از سويي، آثار گلشيري به‌سبب آگاهي او از دانش روان‌شناسي و كاربست آگاهانۀ تكنيك‏ها و شاخصه‏هاي مهم آن در پردازش و تقويت شخصيت، از ظرفيت بالايي در جهت تحليل روان‌كاوانه برخوردار است. لذا اين پژوهش با روش توصيفي ـ تحليلي به بررسي مقولۀ اضطراب در مجموعه داستان نمازخانۀ كوچك من پرداخته و نتيجه گرفته است كه ريشۀ اضطراب‏ در شخصيت‏هاي اين داستان‏ها، ترس از وقوع يك حادثۀ ناگوار در آينده است و شخصيت‌ها اغلب به پاسخ ابتدايي اجتناب و گريز از موقعيت و مكانيسم‏هاي دفاعي ابتدايي روي مي‏آورند. اكثر شخصيت‏ها در مواجهه با اضطراب، مبتلا به افسردگي، خشم و انزوا شده كه در نشانه‏هاي رفتاريِ متعددي چون مصرف الكل، بي‏خوابي و بي‏قراري، پرخاش كردن و جيغ و فرياد كردن اين بحران را بازنمايي خواهند كرد. درمجموع مي‏توان اضطراب و افسردگي را در اين مجموعه به‌عنوان وجه غالب در نظر داشت.