خوانش اكوفوبيك (بوم‌هراسانۀ) متون ادبي

اكوفوبيا (Ecophobia) از رويكردهاي مطرح و نوين در نقد بوم‏گرا و اخلاق زيست‏محيطي است. اين اصطلاح را اولين‌بار سيمون استاك(Simon C. EStok)  در ارتباط با محيط‏زيست و به‌معناي «ترس و نفرت غيرمنطقي از طبيعت» مطرح كرد. در خوانش اكوفوبيك سوگيري‏هاي ناخواستۀ انسان نسبت به محيط‏زيست كه مبتني بر ترس و نفرت غيرمنطقي از مظاهر زيست‏محيطي شكل گرفته ‏است در آثار ادبي بررسي مي‌شود. فرض اصلي اين رويكرد اين است كه اكوفوبيا از دوگانۀ خود/ ديگري نشأت مي‏گيرد و درنهايت به‌نوعي بيگانه‏ستيزي در سايۀ ترسي غيرمنطقي از ديگري منجر مي‏شود. درواقع طبيعت‏هراسي، زن‏ستيزي، نژادپرستي و گونه‏گرايي در بستري دگرهراسي روي مي‏دهد و بسياري از رفتارهاي انساني در مواجهه با طبيعت و ديگر انسان‏ها از هراس از ديگري ناشي مي‏شود و اين دگرهراسي به‌دنبال خود رفتارهاي سلطه‏جويانه را نيز به‌همراه دارد. در اين پژوهش ضمن معرفي بنيان‏هاي نظري اين رويكرد، تلاش شده تا مؤلفه‌هاي اكوفوبيك موجود در آثار ادبي تبيين و روش و نحوۀ كاربست اين نظريه در نقد آثار ادبي توضيح داده ‌شود. با اين رويكرد مي‏توان به خوانش جديدي از آثار ادبي پرداخت و با واكاوي و بررسي نوع رابطۀ انسان با طبيعت در بستري اكوفوبيك و بيان ريشه‏هاي پيدايش اين هراس‏ها به اصلاح اين رابطه كوشيد. برآيند اين پژوهش نشان مي‌دهد كه در آثار ادبي با سه گونۀ متمايز از اكوفوبيا روبه‌رو هستيم كه با به‌نمايش گذاشتن ترس‏هاي زيست‌محيطي مغفول ‏واقع‏ شده، نقش قابل‌توجهي در جهت تصحيح نوع رابطۀ انسان با محيط‏زيست ايفا مي‏كنند و مي‏توانند ما را نسبت به رفتارهايمان با زمين حساس سازند.