نظريۀ فرهنگ بلوخ و داوكينز، بر اساس مؤلفه‌هاي برسازندۀ «انگاره‌ها» و «مم‌ها»

نظريۀ فرهنگ در نظام فكري بلوخ و داوكينز برمبناي دو انگارۀ «ماده ‌باوري» و «تكامل‌ نگري پويا» و با رويكرد «واگشت‌گرايي» تدوين مي‌شود. اين تشابه متافيزيكي و رويكردي سبب مي‌شود كه بررسي تطبيقي/ تلفيقي آن‌ها براساس مؤلفه‌هاي برسازندۀ «انگاره‌‌ها»ي فرهنگي در انديشۀ بلوخ و «مم‌ها»ي فرهنگي در انديشۀ داوكينز ممكن شود. طبق نوشتار پيشِ ‌رو، روشن خواهد شد كه اولاً تركيب هستي‌شناسي‌اي فرآيندمحور بلوخ با ژن‌شناسي و نظريۀ فرهنگ داوكينز، يك متافيزيك مناسب براي نظام فكري داوكينز كه نوعي نظام علمي بدون متافيزيك است فراهم مي‌كند و ثانياً، ژن‌شناسي داوكينز به‌ واسطۀ روند و مفهوم «فنوتيپ گسترده» نسبت قلمرو زيستي انسان با حوزۀ ساختارهاي اجتماعي در فلسفۀ تاريخ بلوخ را توضيح داده و پيوندي بين آن‌ها، برقرار مي‌كند. بر مبناي اين نگرش تطبيقي/ تلفيقي، توضيح خواهيم داد كه مفاهيم مشترك/ متفاوت اين دو انديشمند، مكمل و مصحح يكديگر بوده و تركيب اين مفاهيم سبب شكل‌گيري بينش‌هاي جديدي در حوزۀ فلسفۀ تاريخ و فرهنگ مي‌شود كه نتيجۀ آن، امكان تدوين تبيين‌هايي قانع‌كننده‌تر و روشن‌تر براي پارۀ از مفاهيم فلسفي خواهد بود؛ ازجمله آنكه: دو انگارۀ «فنوتيپ گسترده» و «پراكسيس» در ژن‌شناسي داوكينز و فلسفۀ تاريخ بلوخ و دو مفهوم «مم»‌ها و «افزونه»ها در نظريۀ فرهنگ داوكينز و بلوخ مكمل و مصحح يكديگر هستند و دو پديدۀ «بيگانگي با خود» و «طبقۀ اجتماعي»، تبيين روشن‌تري پيدا خواهند كرد. نقش مؤلفه‌هاي برسازندۀ «انگاره‌ها» و «مم‌ها» طبق ديدگاه‌هاي بلوخ و داوكينز و جايابي آن‌ها در پيوستار هستي/ فرهنگ طبق ديدگاه اين جستار به آن‌گونه است كه از يك سو، سنخي از «جبرباوري» فلسفي را رقم زده و چالشي جدي دربرابر مفاهيم «آرمان‌باوري» و «اميدآفريني» اي بلوخ فراهم مي‌كند و از سوي ديگر، امكان اضافه‌شدن مفهوم «غايت‌باوري» در روايت بلوخ از اين مقوله را به نظريۀ علمي‌اي ژن‌شناسي داوكينز هموار كرده و بدين ترتيب، مصداقي از تلاش براي سازگاركردن نگرش‌هاي علمي و فلسفي، عرضه مي‌كند.