بررسي تلاقي پذيري سوسن چلچراغ(Lilium ledeburii Boiss) با برخي از رقم‌هاي تجاري سوسن و امكان استفاده از كشت تخمك در تلاقي آن‌ها

سوسن چلچراغ (Lilium ledebourii)، از گونه‌هاي گياهي بومي و كمياب ايران است كه در بلندي هاي شمالي البرز پراكنش دارد. در پژوهش حاضر، امكان تلاقي سوسن چلچراغ با برخي سوسن‌هاي تجاري بررسي شد. ابتدا وضعيت سيتوژنتيك سوسن چلچراغ با تعدادي از رقم‌هاي تجاري مقايسه شد. سپس امكان تلاقي دوجانبه سوسن چلچراغ با شماري از ارقام تجاري سوسن ارزيابي شد. همچنين، امكان كشت تخمك در والدهاي مادري رقم‌هاي Brindisi و Paradero در تلاقي با گرده سوسن چلچراغ، در زما‌ن‌هاي 10، 20 و 30 روز پس از گرده افشاني در محيط كشت MS (Murashige and Skoog, 1962) حاوي 0، 0.1 و 2.0 ميلي گرم در ليتر نفتالن استيك اسيد (NAA)، براي چيرگي بر موانع پس از لقاح مورد بررسي قرار گرفت. نتايج نشان داد اگرچه سوسن چلچراغ به‌عنوان يك گياه دوگان (ديپلوئيد) داراي مادگي و گرده فعال است و توانايي باروري بالايي دارد، اما در تلاقي سوسن چلچراغ به‌عنوان والد مادري با ارقام تجاري، تمامي مادگي‌ها ريزش كرده و از بين رفتند. همچنين در تلاقي سوسن چلچراغ به‌عنوان والد پدري، در سه رقم Companion، Fangio و Arvandrud به‌عنوان والد مادري، هيچ ميوه‌اي تشكيل نشد. در بقيه ارقام مورد بررسي نيز، ميوه‌هاي تشكيل‌شده به‌تدريج از بين رفته و تا هفته هشتم هيچ ميوه‌اي باقي نماند. يافته‌هاي كشت تخمك رقم‌هاي Brindisi در تلاقي با گرده سوسن چلچراغ، نشان داد كه زمان جداسازي و غلظت NAA به‌طور معني‌داري بر زنده‌ماني و بزرگ شدن تخمك مؤثر است. در رقم Brindisi، در زمان جداسازي 30 روز پس از گرده افشاني و تيمار 0.1 ميلي گرم در ليتر NAA، تنژگي تخمك مشاهده شد. در كل، به نظر مي‌رسد امكان تلاقي سوسن چلچراغ به‌عنوان والد گرده دهنده با برخي از ارقام تجاري با در نظر گرفتن و برطرف كردن موانع پيش از لقاح و همچنين موانع پس از لقاح با استفاده از محيط كشت‌هاي بهينه، وجود دارد.