تحليل گفتمان انتقادي غزليات واصف باختري بر مبناي رويكرد فركلاف

تحليل گفتمان انتقادي، در پي كشف حقايق نهان در ژرف‌ ساخت آثار ادبي است، كه در آن مسائل زباني و روابط ميان گفتمان‌ها، با توجه به ساختارهاي اجتماعي و فرهنگي با مناسبات قدرت مطالعه مي‌‌گردد. در اين مقاله با استفاده از اين رويكرد،گزاره‌هاي اجتماعي، ناسيوناليزم قومي و هژموني زباني گفتمان سلطه، بازنمايي و مظالم اجتماعي و «جنايات فرهنگي» حاكمان مستبد دههٔ چهل و پنجاه افغانستان، در غزليات باختري تحليل شده و در مقابل، گفتمان‌ انتقادي غزليات باختري، در حوزهٔ شعر معاصر فارسي افغانستان، با روش تحليلي ـ توصيفي و كيفي، از منظر تحليل گفتمان انتقادي فركلاف، در سه سطح توصيف، تفسير و تبيين گرديده است. غزليات دههٔ چهل و پنجاه باختري، نماي روشن، برساخت‌هايي است، كه بسياري از دگرديسي‌هاي اجتماعي و فرهنگي ايران كهن و خراسان، در آن بازتاب يافته است. پژوهش حاضر، مخاطب را در درك بهتر ارزش‌هاي ايدئولوژيك شاعر و تحليل فضاي گفتمان غالب دههٔ چهل و پنجاه در تاريخ معاصر افغانستان ياري مي‌رساند. نتيجه پژوهش نشان داده، كه باختري با نگاه ريزبين و انتقادي اغلب زواياي پيدا و پنهان نظام مستبد گفتمان حاكم و زندگي دشوار طبقاتي آن زمان را آشكار نموده است. شاعر، انتقادهاي جدي به نظام‌ اجتماعي و سكوت تلخ مردم در برابر استبداد اجتماعي، وارد نموده و گفتمان قدرت و هژموني زباني دوران را به شدت به چالش كشيده است.