اصل مساوات در انديشۀ قضائي امام رضا(ع) با نگاهي بر حقوق موضوعۀ ايران

منصب قضاء در آموزه هاي اسلامي، از آن جهت كه حكومت بر نفس، مال و عرض ديگران به حساب مي آيد، ذاتاً و بالأصاله به خداوند تعلّق دارد كه آن را بر پيامبر اكرم(ص) و اوصياء الهي(س) و از طريق اين برگزيدگان خويش به منصوبان آنان ارزاني داشته است. از اين رو، آداب و مسالك ويژه اي در مقايسه با ساير تأسيس هاي حكومتي بر متصدّيان مسند ولايي قضاوت تشريع شده است. رعايت تساوي ميان طرفين دعوا، مسئله اي است كه در اين پژوهش توصيفي و تحليلي بر مبناي انديشۀ قضائي امام رضا(ع) مطرح گرديده و در كنار ديگر منابع ديني، موجب استنتاج اصل مساوات در امور قضائي مي‌گردد؛ در بينش حضرت امام رضا(ع) در پي انتساب روايتِ «إعلم أنّه يجب عليك أن تساوى بين الخصمينِ حتّى النّظَر إليهما ... » به آن بزرگوار(ع)، معنايي ژرف از مسلك تساوي قاضي ميان طرفين دعوا لازم مي آيد كه مي‌ توان از آن، «اصل مساوات قضائي» را استنتاج كرد. با اين توضيح كه به موجب اطلاق اين روايت از لزوم بر‌قراري تساوي بين خصمين، نفي هر نوع رفتار، گفتار و انديشۀ خلاف همانند پنداري و يكسان گرايي ميان آنان از سوي قاضي مستفاد مي‌شود. اين اصل در قالب يك مسلك مي تواند، مراعات مساوات را در بُعد ادب واري آن بر رفتار مادّي قضات و در بُعد اخلاق مداري اين مسلك، بر امور باطني ايشان حاكم نمايد. اصلي كه جريان آن، سلامت فرآيند دادرسي را تضمين مي كند و جامعيّت آن، اصول و قواعد متعدّد حقوقي مبتني بر بي‌طرفي دادرس را در بر مي گيرد.