تدوين الگوي نظري كاربست برنامه‌ريزي فضايي‌راهبري با رويكرد نهادگرايي

امروزه برنامه‌ريزي فضايي‌راهبري در سراسر جهان و در پاسخ به ناكارآمدي روش‌هاي برنامه‌ريزي جامع - سنتي به‌عنوان راهي براي شكل‌دهي رشد شهري مورد ‌توجه قرار گرفته است. در كشور ايران نيز با مطرح شدن طرح‌هاي ساختاري راهبردي در دهه 70 و همين‌طور طرح‌هاي راهبرد توسعه شهري در دهه 80، تلاش‌هايي براي تغيير نگرش از برنامه‌ريزي جامع به راهبردي صورت گرفت؛ اين طرح‌ها هرچند به‌لحاظ مباني نظري مبتني‌بر برنامه‌ريزي فضايي‌راهبري بودند؛ اما به دلايل متعدد ازجمله؛ عدم شناخت درست از محيط نهادي و عوامل مؤثر بر كاربست برنامه‌ريزي فضايي‌راهبري و فقدان يك الگوي نظري مناسب، نتوانستند در نظام برنامه‌ريزي شهري كشور دوام آورده و اثربخش باشند؛ لذا هدف از انجام اين پژوهش، شناسايي عوامل مؤثر بر كاربست برنامه‌ريزي فضايي‌راهبري با رويكرد نهادگرايي و تدوين يك الگوي نظري مناسب براي كاربست اين نوع از برنامه‌ريزي است. در پژوهش حاضر باتوجه‌به ماهيت سؤال اصلي پژوهش (چگونگي الگوي نظري مناسب براي كاربست برنامه‌ريزي فضايي‌راهبري) و جهت‌گيري فلسفي آن، از روش‌هاي كيفي تحقيق بهره گرفته و از بين آن‌ها نيز روش نظريه زمينه‌اي با‌توجه‌به توانايي تفكر انتزاعي و قابليت نظريه‌پردازيِ برخاسته از درون داده‌ها انتخاب شده است. داده‌ها ازطريق مرور ادبيات نظري، نتايج پژوهش‌هاي انجام‌شده درخصوص عدم موفقيت تلاش‌هاي تجربيِ قبلي در كشور و مصاحبه با خبرگان برنامه‌ريزي شهري جمع‌آوري گرديد و براي تحليل آن‌ها از روش مقايسه مداوم طي سه گام: كدگذاري باز، محوري و انتخابي، استفاده شده است. تجزيه و تحليل داده‌ها نشان داد الگوي نظري پيشنهادي براي كاربست برنامه‌ريزي فضايي‌راهبري داراي 21 مقوله اصلي در قالب 5 كلان‌مقوله شامل: 1. نظم دسترسي باز، 2. خروجي‌ها، 3. شيوه‌هاي برنامه‌ريزي فضايي‌راهبري، 4. محتوا و بافتار و 5. ظرفيت‌سازي نهادي و مشاركت مي‌باشد كه تحقق آن درگرو ظرفيت‌سازي نهادي به‌منظور ايجاد شرايط نظم با دسترسي باز ازطريق تنظيم راهبردها باتوجه‌به بافتار و زمينه برنامه‌ريزي است؛ كه پيامد‌هاي آن در قالب 5 مقوله اصلي: اثرات اجتماعي، اسناد برنامه، مديريت شهري، تحقق‌پذيري و كاهش هزينه‌هاي مبادله بروز مي‌نمايد.