آرايه هاي معماري ايراني، از خوانش تا آفرينش (مراتب آرايه گزيني در معماري با جستجويي درآراي انديشمندان)

ارتقاءكيفي معماريِ امروز ايران، از رهگذرِ «درس ‌گرفتن» از ارزش ‌هاي ميراث معماري اين سرزمين، سپس «مشق‌ ‌كردن» آن تا بازآفريني معماري «اصيل و بديع» در تمام ابعاد آن از‌جمله تزئينات و آرايه ‌‌ها ميسّر مي‌ گردد. از اين رو، فهم روش درست طيِ اين مسير براي معماران و دانشجويان حائز اهميت مي‌ باشد. هدف اين پژوهش، يافتن فرآيندي نظام مند در خوانش و آفرينش صحيح آرايه‌ ‌ها در معماري ايران مي‌ باشد و پرسش اصلي ما اين است كه «چگونه مي توان به الگويي براي خوانش و آفرينش آرايه‌ ‌ها در معماري ايراني دست يافت؟» يك گام اصلي و آغازين در مسير پاسخ به اين پرسش، رجوع به آراء متخصصان اين حوزه است كه در مطالعات خود به خوانش و بررسي آرايه‌هاي معماري ايران در ابعاد مختلف پرداخته‌اند. در اين پژوهش طي مطالعات كتابخانه اي-اسنادي، با رويكردي تفسيري و با روش تحليل محتوا، گزيده‌اي از منابع شاخص در اين زمينه مورد تجزيه تحليل قرار گرفتند. بررسي‌ها حاكي از آن است كه متخصصان، آرايه‌هاي معماري ايران را از سه منبع و به تَبَعِ آن با سه رويكرد، نگريسته ‌اند: اول: از طريق بررسي آثار، دوم: استادكاران سنتي و سوم: خوانش مستندات غير‌معماري، ازجمله منابع فرهنگي، ادبي و ... . حاصل اين سه رويكرد، هشت رهيافت دربارۀ آرايه هاست: «سير تحول تاريخي»، «آرايه ‌‌ها در يك گونۀ خاص معماري» (مسجد، خانه، بازار)، نگاه «فني و مرمتي»، «معنايي-فلسفي» و «مصالح، رنگ، نقش و كتيبه» به مثابه آرايه در معماري. علاوه ‌براين، فرآيند خوانش و آفرينش آرايه‌‌هاي معماري ايران را مي‌توان در چهار لايه «مصالح، رنگ، نقش و كتيبه» دسته‌بندي كرد كه همگي دست‌ ‌به ‌دست هم به صورت يك منظومه موجب كيفيت، زيبايي و معنا‌بخشي به مكان مي شوند. معماران امروز مي توانند مبتني بر نتيجه و كاربرد اين تحقيق، با نگرشي جامع، طي پرداختن توأمان به هر دو جنبۀ «صورت و حكمت» آرايه ها، به «شناخت و كاربرد آرايه ‌هاي چهارگانه» در «نقد و طراحي فضا» مجهز شوند كه اكنون جاي آن در «آموزش معماري» خالي ست.