همياري هويت ايلي و هويت ملي: مورد مطالعه ايل قشقايي و ‏نهضت ملي ‌شدن نفت ‏

ايلات و عشاير ايران تا ‌پيش‌‌ از فروپاشي كامل قدرتشان از بازيگران تأثيرگذار در رخدادهاي سياسي و اجتماعي كشور بودند. نهضت ملي ‌شدن صنعت نفت و در پي آن كودتاي 28 مرداد 1332 و موضع‌گيري‌‌هاي رهبران ايلات ايراني در برابر آن از اهميت زيادي برخوردار است. اگرچه نهضت ملي‌ شدن صنعت نفت از موضوع‌هاي درخور نگرش پژوهشگران بوده، اين پژوهش‌ها بيشتر درباره فرايند ملي‌ شدن نفت و كودتا انجام گرفته و به موضع‌گيري نيروهاي محلي در برابر آن كمتر توجه شده است. نظر به اين كاستي، پژوهش حاضر بر مطالعه موردي ايل قشقايي و تبيين علل پشتيباني رهبران آن از نهضت ملي‌ شدن صنعت نفت، دكتر مصدق و مخالفت با كودتاي 28 مرداد تمركز دارد. مقاله در تلاش براي پاسخ به دو پرسش زيرست: 1. ديدگاه‌‌ها و موضع‌گيري‌‌هاي رهبران قشقايي نسبت به ملي‌ شدن صنعت نفت چه بوده است؟ 2. چه عواملي بر اتخاذ اين ديدگاه‌‌ها و موضع‌گيري‌ها تأثيرگذار بودند؟ در فرضيه پژوهشي استدلال مي‌شود كه پشتيباني ايل قشقايي از مصدق و نهضت ملي ‌شدن صنعت نفت بر سه محور استوار بوده است: الف) نگراني از قدرت‌يابي دوباره اقتدار‌گرايي پهلوي و تكرار احتمالي الگوي رابطه دشمنانه دولت با ايلات در دوران رضاشاه؛ ب) روابط دوستانه و عاطفي ديرين رهبران قشقايي با مصدق؛ و ج) باور رهبران قشقايي به همياري هويت ايلي با هويت ملي و ترجيح منافع ملي بر منافع ايلي. پژوهش كنوني از لحاظ نظري بر نظريه سطح تحليل هويتي و همگرايي هويت‌هاي اجتماعي با هويت ملي تكيه مي‌كند تا نشان دهد هويت ايلي در ايران به‌عنوان يك هويت اجتماعي تعارضي با هويت ملي يا سطح تحليل هويت ملي ندارد. براي آزمون فرضيه و درك رويدادهاي تاريخي از روش تحليل محتواي مفهومي كيفي اسناد دربرگيرنده خاطرات و نامه‌هاي رهبران قشقايي، تاريخ شفاهي و ديگر شواهد موجود و استدلال‌هاي ارائه‌شده پژوهشگران مسائل ايران در متون فارسي و انگليسي استفاده خواهد شد. همچنين پژوهش از نظريه همكاري و همياري متقابل ميان ايلات و دولت پيروي مي‌كند كه ايلات را نه به‌عنوان جوامع بسته و داراي هويت‌هاي ويژه فرهنگي و سياسي، بلكه جوامعي در نظر مي‌گيرد كه اشتراكات فرهنگي زيادي با محيط ملي داشته و رابطه‌اش با دولت مركزي نه بر تعارض و تضاد، بلكه بر همكاري و همياري متقابل نهاده شده است.