ريشه‌هاي بحث از سوژه در ساختارگرايي تكويني

‌هدف اصلي اين مقاله تلاش براي فهم چگونگي حدود عامليت سوژه در نظريه‌ ساختارگرايي تكويني است كه در جامعه‌شناسي و نقد ادبي از سوي لوسين گلدمن مطرح شد و يكي از نظريه‌هاي كاربردي در اين زمينه به‌شمار مي‌آيد. مقاله با بهره‌گيري از روش تحليل متون در پي پاسخگويي به پرسش درباره نقش سوژه از حيث تأثيرگذاري يا تأثيرپذيري در نسبت با ساختار از ديدگاه ساختارگرايي تكويني است. در فرضيه پژوهشي استدلال مي‌شود كه سوژه‌ ساختارگرايي تكويني، در قامت فاعل فرافردي با فاصله گرفتن تدريجي ناگزير از عامليت مطلق و تابعيت ساختاري غيركنشمند، به رابطه ديالكتيكي تكويني با ساختار رسيده و در جريان شكل‌گيري آگاهي طبقاتي و تجليات عيني آن، در چرخه پي‌در‌پي بازآفريني و بازبيني، همواره در حال تكوين و دگرگوني است. يافته‌هاي اين پژوهش نشان مي‌دهند كه در فاصله‌ ساختارگرايي تا پساساختارگرايي، ميدان ديالكتيك ساختارگرايي تكويني با تلفيق نظريه جامعه‌شناختي لوكاچ و نظريه روان‌شناختي پياژه و با بهره‌گيري از انديشه‌هاي افرادي همچون هگل، فرويد و نيچه به‌دنبال يافتن راهي ميانه براي رهايي سوژه در عين پذيرش تأثير محدوديت‌هاي ساختاري است؛ و با افزودن مفهوم تكوين به نظريه ساختارگرايي در تلاش براي به تصوير كشيدن رابطه‌ سوژه و ساختار و محصولات عيني اين رابطه است كه در نظريه گلدمن به‌طور ويژه، بر آفرينش ادبي تأكيد شده است.