ساخت و اعتباريابي ابزار سرريز اطلاعات در كتابخانه‌هاي دانشگاه‌هاي علوم پزشكي

هدف: پژوهش‌ها نشان مي‌دهند مدل‌هاي محدودي براي اندازه‌گيري‌ سرريز‌ اطلاعات در كتابخانه‌ها طراحي شده‌اند ولي تا كنون ابزار معتبر و پايايي براي اندازه‌گيري سرريز اطلاعات در كتابخانه‌هاي دانشگاهي ارائه نشده است. شناسايي عوامل مؤثر بر سرريز اطلاعات و مديريت صحيح آن در كتابخانه‌هاي مورد نظر در ارتقاي كارآيي و اثربخشي و درنتيجه موفقيت و رشد آن‌ها از اهميت خاصي برخوردار است. هدف از انجام پژوهش حاضر، ساخت و اعتباريابي ابزاري براي تعيين عوامل مؤثر بر سرريز اطلاعات در كتابخانه‌هاي ‌دانشگاهي علوم پزشكي‌ است.روش: پژوهش حاضر در دو بخش كيفي (فراتركيب و دلفي) و كمّي (پيمايشي ـ تحليلي) صورت گرفت. جامعۀ مورد مطالعه در بخش كيفي كليۀ مقالات مرتبط از پايگاه‌هاي اطلاعاتي معتبر بود كه پس از استخراج و غربال‌گري و با در نظر گرفتن معيارهاي ورودي و خروجي 20 مقالۀ فارسي و لاتين انتخاب شدند. جامعۀ آماري در بخش دلفي شامل 20 نفر از استادان و خبرگان در زمينۀ فناوري‌هاي اطلاعات و ارتباطات وسرريز اطلاعات در دانشگاه‌هاي علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني استان مازندران بود كه به روش غيراحتمالي هدفمند و در دسترس انتخاب شدند. در بخش كمّي بر اساس فرمول كوكران 375 نفر از كاربران كتابخانه‌هاي علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني استان مازندران به روش  طبقه‌اي تصادقي به عنوان نمونه انتخاب شدند. به‌منظور تجزيه و تحليل داده ها از آمار توصيفي و تحليل عاملي تأييدي و تحليل مسير، با استفاده از نرم افزار آماري اسمارت پي.‌ال.‌اس. بهره برده شد.يافته‌ها: بر اساس يافته‌هاي بخش فراتركيب تعداد 7 مؤلفۀ اصلي به علاوۀ گويه‌هاي آنها (94 گويه) در مورد سرريز اطلاعات استخراج شد. سپس براي تأييد در اختيار پنل دلفي با 20 عضو قرار گرفت. پس از سه مرحلۀ دلفي و پس از انجام اصلاحات و حذف گويه‌هاي نامرتبط، با مقدار آماره كندال سه مرحلۀ دلفي به ترتيب 0/672 و 0/713 و 0/721 به اجماع نظري رسيد. تحليل عاملي تأييدي 74 گويۀ پرسشنامۀ سرريز اطلاعات در 7 مؤلفۀ اصلي شناسايي شدند: عامل ايجاد با بار عاملي (0/874)، عوامل فردي با بار عاملي (0/863)، عوامل مؤثر بر كنترل سرريز با بار عاملي (0/877)، عوامل محيطي با بار عاملي (0/902)، راهكارهاي تعديل با بار عاملي (0/698)، تأثير سرريز بر كاربران با بار عاملي (0/863)، زيرساخت‌هاي فناورانه با بار عاملي (0/789). تحليل عامل تأييدي نشان داد ابزار از برازش مطلوب برخوردار است. پايايي تركيبي همۀ عوامل از 0/7 بالاتر بود. مثبت و معنادار بودن همبستگي رتبۀ مؤلفه‌هاي پرسشنامه نشان‌دهندۀ روايي همگراي پرسشنامه بود.نتيجه‌گيري: ابزار ساخته‌شده معيارهاي تعيين وضعيت سرريز اطلاعات را در حوزۀ علوم پزشكي در اختيار محققان قرار مي‌دهد. عوامل كشف‌شده شامل عوامل ايجاد، عوامل فردي، عوامل مؤثر بر كنترل، عوامل محيطي و راهكارهاي تعديل سرريزي اطلاعات بودند كه با سنجش در محيط آزمايشيِ علوم پزشكي مازنداران، ضمن تأييد كارايي آن‌ها در محيط دانشگاهي و علوم پزشكي مشخص شد كه ابزار ساخته‌شده از نظر كيفي و كمي قابليت سنجش متغير مورد نظر را دارا است.