اعتباريابي مدل برندسازي كتابخانه‌هاي دانشگاهي

هدف: از ارزشمند‌ترين داشته‌هاي هر سازمان، برند آن است كه كاركردهاي گوناگوني براي بازنماييِ درخورِ سازمان، كاركنان و محصولات آن دارد. در اين ميان كتابخانه‌ها و به‌ويژه كتابخانه‌هاي دانشگاهي در هماوردي با رقيب‌هاي اطلاعاتي خود با چالش‌هاي بسياري براي بازنمايي ارزش‌هاي كليدي خود در عصر اطلاعات روياروي هستند كه مي‌توانند با برندسازي با آن‌ها مقابله كنند. با همۀ پژوهش‎‌‌‌هايي كه در جهان انجام شده‌اند، برندسازي و بايسته‌هاي دروني و بيروني ساخت آن در كتابخانه‌ها، با كمبود پژوهش‌هاي پايه و كاربردي در اين زمينه روبه‌رو هستند. بنابراين نياز است كه چگونگي برندسازي كتابخانه‌هاي دانشگاهي براي بازنگري در برند سنتي آن‌ها بررسي شود. براي اين هدف، پيش‌تر پژوهشي با روش «نظريۀ داده‌بنياد» انجام شده و مجموعه‌اي از عوامل دروني و بيروني مؤثر بر ساخت برند كتابخانه‌هاي دانشگاهي در قالب يك مدل به دست آمده است. هدف اين پژوهش سنجش اعتبار مدل برندسازي كتابخانه‌هاي دانشگاهي در بافت وزارت علوم، تحقيقات و فنّاوري (عتف) و ارائۀ مدل اعتباريابي‌شدۀ برندسازي آن‌ها بود.روش: رويكرد اين پژوهش، كمّي با روش پيمايشي و ابزار پرسشنامه بود. جامعۀ پژوهش مديران، معاونان، كتابداران كتابخانه‌هاي مركزي و نيز اعضاي هيئت علمي علم اطلاعات و دانش‌شناسي دانشگاه‌هاي دولتي زير پوشش وزارت عتف بودند. براي بررسي فرضيه‌هاي پژوهش آزمون ناپارامتريك دوجمله‏‌اي به كار رفت، چرا كه داده‌ها نرمال نبودند. بررسي اعتبار مدل پژوهش نيز با كاربرد گونۀ دومِ روشِ «مدل‌سازي معادلات ساختاري»، يعني «حداقل مربعات جزئي (پي‌ال‌اس)» و با دو روش «نظريۀ اندازه‌گيري» و «نظريۀ ساختاري» انجام شد.يافته‌ها: عامل‌هاي مؤثر بر ساخت برند كتابخانه‌هاي دانشگاهي در دو بُعد درون‌دانشگاهي و برون‌دانشگاهي جاي مي‌گيرند. در بُعد درون‌دانشگاهي، نخست ابعاد دروني كتابخانه‌ها مانند معماري ساختمان كتابخانه، منابع و خدمات اطلاعاتي كتابخانه، برندسازي كتابداران، فعاليت‌هاي بازاريابي و مديريت كتابخانه مطرح هستند. سپس ابعاد بيروني كتابخانه‌ها هستند كه با نقش سازمان مادر كتابخانه و نقش نظام آموزش عالي نمود يافته‌اند. در بُعد برون‌دانشگاهي، نخست وضعيت پرورش علمي و رفتاري جامعۀ اطلاعاتي كتابخانه است كه از نقش كتابخانه‌هاي ديگر در پرورش علمي نسل تازه و شخصيت رفتاري و اطلاع‌يابي ناهمسان جامعۀ اطلاعاتي تازۀ كتابخانه اثر مي‌پذيرد. سپس وضعيت فضاي اطلاعاتي جامعه است كه از وضعيت اقتصاد ملي و وضعيت نشر ديجيتال كشور اثر مي‌پذيرد. دستاوردهاي ساخت برند كتابخانه‌هاي دانشگاهي نيز تصويرسازي برند، برتري برند و وفاداري رفتاري برند براي كتابخانه‌ها هستند.نتيجه‌گيري: رويكرد چيره در ساخت برند كتابخانه‌هاي دانشگاهي، «رويكرد هويتي» است؛ يعني برند، ماهيتي در پيوند با هويت كتابخانه دارد. تصوير برند نيز بر پايۀ تجربۀ كاربران از كاربرد كتابخانه است و كتابخانه و كاركنانش مركز ساخت برند و ارزش ويژۀ آن هستند. در اين ميان نيز نشانه‌هايي از «رويكرد اقتصادي» (به دليل اهميت كاربرد ابعاد آميختۀ بازاريابي) و نيز «رويكرد مشتري‌پايه» (به دليل نقش كليدي بهره‌داران در ساخت برند) ديده مي‌شوند.