سنجش سطح سواد اطلاعاتي كاربران كتابخانه‌هاي عمومي بر اساس مدل هشت توانمندساز (مطالعۀ موردي: استان خوزستان)

هدف: ارزيابي و سنجش سطح سواد اطلاعاتي كاربران، پتانسيل بهبود و اثربخشي عملكرد آموزشي كتابخانه‌ هاي عمومي را نمايان مي ‌سازد. ازاين‌رو، هدف پژوهش حاضر سنجش سطح سواد اطلاعاتي كاربران كتابخانه‌ هاي عمومي بر اساس مدل هشت توانمندساز بود. اين ارزيابي ممكن است به‌منظور برنامه‌ريزي هدفمند كتابخانه‌هاي عمومي براي ارتقاء سطح دانش و اطلاعات كاربران سودمند باشد.روش: اين پژوهش از نوع كمّي و ازنظر هدف كاربردي و ازنظر روش پيمايشي بود. ابزار گردآوري داده ‌ها، پرسشنامه‌ اي محقّق‌ ساخته برگرفته از مدل هشت توانمندساز شامل 40 سؤال با طيف ليكرت بود. روايي محتوايي پرسشنامه به تأييد 20 نفر از استادان دانشگاه و كارشناسان و كتابداران متخصص در حوزۀ علم اطلاعات و دانش‌ شناسي رسيده است. با توزيع تصادفي تعداد 40 پرسشنامه ميان كاربران و گردآوري آن‌ها، با استفاده از آلفاي كرونباخ، پايايي پرسشنامه به ميزان 0.92 محاسبه شد. روايي‌سازه نيز با استفاده از تحليل عاملي تأييدي، به ميزان 0.66 محاسبه شده است. جامعۀ آماري پژوهش شامل 45582 نفر از كاربران فعّال كتابخانه‌ هاي عمومي استان خوزستان در سال 1399 بود. براي برآورد نمونه، ابتدا با استفاده از فرمول كوكران 497 كاربر انتخاب شد. سپس با روش انتساب بهينه، متناسب با جمعيت كاربران 21 شهرستان استان خوزستان، انتساب نمونۀ مناسب انجام گرفت. براي برآورد نمرات و درصدها و تعيين سطح سواد اطلاعاتي كاربران از محاسبۀ نمرۀ ليكرت استفاده شد. ابزار تجزيه‌وتحليل داده‌ها نيز نرم‌افزار SPSS نسخۀ 20 بود.يافته‌ها: برآورد هشت مؤلفۀ سواد اطلاعاتي نشان داد كه مهارت و توانايي كاربران كتابخانه‌ هاي عمومي استان خوزستان در مؤلفه ‌هاي «شناسايي دانش و اطلاعات»، «كاوش و جست‌وجوي اطلاعات»، «سازمان دهي اطلاعات» و «ارائه و اشتراك‌ گذاري دانش» بيشتر از حد متوسط است. در مؤلفه‌هاي «انتخاب و گزينش اطلاعات»، «خلق و ايجاد دانش»، «ارزيابي دانش و اطلاعات» و «به‌كارگيري دانش و اطلاعات» كمتر از حد متوسط است. درمجموع، سطح سواد اطلاعاتي كاربران كتابخانه‌ هاي عمومي استان خوزستان بيشتر از حد متوسط بوده است.نتيجه‌گيري: تحليل يافته‌ ها نشان داد كه سطح سواد اطلاعاتي كاربران در پژوهش حاضر بالاتر از حد متوسط (54.57) است. بااين‌حال، اين سطح، بازتاب وضعيت بسيار مطلوب سواد اطلاعاتي كاربران نيست بلكه حاكي از آن است كه به ميزان 45.43 درصد تا رسيدن به بهترين وضعيت فاصله وجود دارد. ازاين‌رو، كتابخانه ‌هاي عمومي براي دستيابي به مهم ترين هدف وجودي خود يعني توسعۀ قابليت ‌هاي دانشي و سواد اطلاعاتي افراد جامعه، نيازمند تدوين و طراحي و برنامه ‌ريزي توسعه، در دو بُعد كاربران و كتابداران هستند. براي تحقق اين هدف، نيازمند استفاده از ابزارهاي كارآمدتر و البته در دسترس، استفاده از زيرساخت ‌هاي فنّاوري اطلاعات و ارتباطات، استقرار شبكۀ آموزش الكترونيك بدون مرز با تأكيد بر يادگيري آنلاين و يادگيري تركيبي و يادگيري مجازي هستند. لازم است ابتدا به بازتعريف نقش ‌هاي سنتي خود و روزآمد كردن عملكردها همسو با انتظارات جديد بپردازند.