ميزان رعايت استانداردهاي خدمات آموزش از راه دور انجمن كتابخانه‌هاي دانشگاهي و تحقيقاتي (ACRL) در كتابخانه‌هاي دانشگاهي ايران

هدف: با توجه به اهميت آموزش‌ هاي از راه دور، كتابخانه‌هاي دانشگاهي بايد ضمن آمادگي براي پشتيباني از خدمات آموزش از راه دور، براي ارزيابي عملكرد خود و اصلاح مسير و خدمات، از استانداردها و معيارهايي مدون نيز بهره ببرند. ازاين‌رو، پژوهش حاضر با هدف بررسي ميزان رعايت استانداردهاي مربوط به خدمات آموزشي از راه دور توسط كتابخانه‌هاي دانشگاه‌هاي ايران بر اساس استانداردهاي انجمن كتابخانه‌هاي دانشگاهي و تحقيقاتي (ACRL) صورت گرفت.روش: پژوهش حاضر به لحاظ روش، پيمايشي و ازنظر هدف نيز كاربردي بود. جامعۀ آماري اين پژوهش، مديران كتابخانه‌هاي دانشگاه ‌هاي جامع ايراني حاضر در نظام رتبه‌ بندي دانشگاه‌ ها و مؤسسات پژوهشي ايران (۱۳۹۹-۱۴۰۰) بودند. با استفاده از فرمول كوكران و با روش نمونه‌ گيري تصادفي ساده، حجم نمونه پژوهش به تعداد ۶۳ كتابخانه محاسبه شد كه پس از توزيع پرسشنامه ‌ها (الكترونيكي و چاپي) تعداد ۶۰ پرسشنامه (معادل ۹۵ درصد حجم نمونه) جمع‌ آوري و مبناي محاسبه و تحليل قرار گرفت. گردآوري اطلاعات با استفاده از يك پرسشنامۀ محقّق ساخته بر مبناي مؤلفه‌هاي ذكرشده در استاندارد خدمات آموزش از راه دور انجمن كتابخانه‌هاي دانشگاهي و تحقيقاتي (ACRL) (الزامات سازماني، كتابخانه اي و خاص) صورت گرفت. روايي ابزار پژوهش نيز با نظر متخصصان و پايايي آن با استفاده از ضريب آلفاي كرونباخ مورد تائيد قرار گرفت.يافته‌ها: يافته‌ هاي پژوهش نشان داد كه وضعيت ارائۀ خدمت آموزشي از راه دور كتابخانه‌هاي دانشگاهي ايران بر اساس استانداردهاي انجمن كتابخانه‌هاي دانشگاهي و تحقيقاتي در بعد الزامات سازماني در حد متوسط است. همچنين در بعد الزامات كتابخانه‌اي به اين صورت است كه خدمت «ارزيابي دوره اي خدمات آموزش از راه دور كتابخانه» رعايت نمي‌ شود و ساير خدمات نيز در اين بعد در حد متوسط رعايت مي ‌شوند. در مؤلفۀ الزامات خاص نيز مشخص شد كه استانداردهاي مربوط به زيرمؤلفه‌هاي «مسئوليت‌ هاي مالي»، «كاركنان»، «مديريت» و «امكانات و تجهيزات»، در حد متوسط رعايت مي‌ شود و استانداردهاي زيرمؤلفه‌هاي «خدمات»، «منابع» و «مستندسازي» رعايت مي‌ گردند. دراين‌بين، در زيرمولفۀ امكانات و تجهيزات، صرفاً استاندارد «امكان از سال منابع كتابخانه به‌صورت پستي براي دانشجويان بين‌الملل» در كتابخانه‌هاي دانشگاهي ايران رعايت نمي ‌شود اما استانداردهاي مؤلفۀ مستندسازي در تمامي موارد در كتابخانه‌هاي دانشگاهي ايران رعايت مي‌ شود.نتيجه‌گيري: چنانچه كتابخانه‌ ها و مراكز اطلاع ‌رساني دانشگاهي در ايران بخواهند درزمينه‌ ارائۀ خدمات آموزش از راه دور موفق عمل كنند و گام‌ هايي اصولي بردارند بايد ضمن رفع نقايص موجود نسبت به تدوين يك برنامۀ مدون براي ارائه و ارتقاي سطح خدمات آموزش از راه دور خود اقدام كنند. تبعيت از يك استاندارد در اين مسير م‌ي تواند به‌عنوان يك نقشه راه عمل كرده و چهارچوبي را براي اين خدمات در اختيار مديران كتابخانه‌هاي دانشگاهي ايران قرار دهد. همچنين، كتابخانه ‌ها بايد در برنامه‌ هاي خود نسبت به اولويت‌بخشي به خدمات آموزش از راه دور اقدامات لازم را انجام دهند و در اهداف و مأموريت‌هاي كتابخانه توجه به اين نوع از خدمات گنجانده شود.