ارزيابي هيدروژئوشيميايي حوضه آبريز چشمه كيله با استفاده از نرم افزارهاي ArcGIS و AqQA، مقايسه موردي دو زيرحوضه دوهزار و سه هزار

مقدمه: رودخانه ها براي جوامع حياتي هستند، زيرا آب شيرين براي كشاورزي، نيازهاي انساني و زيرساخت هاي لازم براي صنعت و حمل و نقل را فراهم مي كنند. از اين رو ارزيابي كيفيت آب به عنوان يك مسئله مهم مورد توجه بسياري از محققان حوزه هيدرولوژي و هيدروژئولوژي قرار گرفته است .كيفيت آب تحت تأثير اثرات طبيعي و فعاليت هاي انساني از جمله آب و هواي ناحيه، زمين شناسي منطقه و فعاليت هاي آبياري و نحوه استفاده از منابع آبي قرار مي گيرد.مواد و روش ها: حوضه آبريز چشمه كيله از مهم ترين حوضه هاي غرب استان مازندارن و داراي دو شاخه اصلي با نام رودخانه هاي دوهزار و سه هزار است كه بعد از پيمايش مناطق كوهستاني، در منطقه جلگه اي به هم مي پيوندند و رودخانه چشمه كيله را شكل مي دهند. اين حوضه آبريز از ارتفاعات نوشا، ارتفاعات شمالي الموت و يخچال علم كوه سرچشمه مي گيرد. براساس گزارش سازمان هواشناسي داراي اقليم مرطوب با تابستان گرم و زمستان كمي سرد است. به كمك مدل رقومي ارتفاع (DEM) مركز ثقل و درجه بندي آبراهه ها تعيين شد. نقاط نمونه برداري براساس درجه آبراهه و آلاينده هاي احتمالي زمين زاد و انسان زاد مشخص گرديد. پس از نمونه برداري نمونه ها جهت تعيين غلظت آنيون ها و كاتيون هاي اصلي، اسيديته، كل مواد جامد محلول، هدايت الكتريكي و قليائيت به آزمايشگاه ارسال گرديد. براي بررسي تغييرات هيدروژئوشيميايي در سطح حوضه آبريز نمودارهاي پايپر، ديورو، استيف، شولر و شعاعي در نرم افزار AqQA و نمودار گيبس و نمودار شاخص رول در محيط Excel رسم گرديد. سپس روند تكامل هيدروشيميايي، تيپ و رخساره هيدروشيميايي آب تعيين و مكانيسم كنترل كننده هيدروژئوشيميايي بررسي شد.نتايج و بحث: دو زيرحوضه رودخانه هاي دوهزار و سه هزار در سرمنشأ داراي تركيب شيميايي آب مختلف هستند كه  در مسير خود  تحت تأثير ليتولوژي منطقه قرار مي گيرند و در نهايت با پيوستن به هم، تيپ آب به صورت بي كربنات- كلسيك تكامل يافته است. در اين ميان نمونه اي كه از پساب محل دفن زباله منشأ مي گيرد نيز به اين رودخانه مي ريزد، ليكن به دليل حجم بالاي آب جاري در رودخانه تأثير شاخصي بر كيفيت كلي آب در پايين دست ندارد. بر طبق نمودار گيبس عامل اصلي كنترل كننده شيمي آب در حوضه آبريز چشمه كيله، هوازدگي شيميايي كاني هاي تشكيل دهنده سنگ ها است و فقط در نمونه CH16 (محل دفن زباله) عامل انسان زاد مؤثر بوده است. همچنين به كمك شاخص رول مشخص شد كه آب شور دريا و يا آب شور محبوس فسيلي بر تركيب يون هاي موجود در آب سطحي اين حوضه مؤثر نبوده اند. به كمك الگوهاي ارائه شده براي نمودار استيف توسط هانسلو، منشأ آب ها در نمونه CH1 از ليتولوژي ژيپس و ساير نمونه ها غالباً از ليتولوژي سنگ آهك مشخص گرديد. وجود ميان لايه هاي ژيپس در ساختار سازند كرج در بالادست ايستگاه CH1 در روستاي مران مي تواند شاهدي بر اين تحليل باشد. براساس رابطه بين خاستگاه و تركيب آب، خاستگاه برخي از ايستگاه ها از انحلال سنگ هاي تبخيري و برخي ديگر ناشي از آبگيري سيليكات ها تشخيص داده شد.نتيجه گيري: به طور كلي مي توان نتيجه گرفت كه تركيب شيميايي آب در حوضه آبريز چشمه كيله متأثر از انحلال و اكسيداسيون كلسيت ها و سولفيدها و همچنين اكسيداسيون و هوازدگي سيليكات ها و سولفيدها بوده اند.