اثر پرايمينگ بذر با كيتوزان بر شاخص‌هاي جوانه‌زني و صفات بيوشيميايي لوبيا چيتي (Phaseolus vulgaris) رقم صدري تحت تنش شوري

مقدمه: در حال حاضر، افزايش جمعيت به‌طرز گسترده، بار اضافي بر منابع كشاورزي دنيا ايجاد كرده است. در نتيجه، دستيابي به تقاضاي جهاني غذا و افزايش درآمد كشاورزان به يك كار چالش برانگيز تبديل شده است. شوري يكي از تنش‌هاي‌ غيرزيستي است كه به شدت بر جوانه‌زني، رشد و بازده محصولات زراعي اثر مي‌گذارد. پرايمينگ بذر يك فناوري ساده است كه بذرها را تا جايي آبگيري مي‌كند كه فعاليت متابوليكي براي جوانه‌زني آغاز شود، اما ريشه‌چه خارج نشود. در واقع،  بذرها پيش از قرار گرفتن در بستر خود و مواجهه با شرايط محيطي، از لحاظ فيزيولوژيك و بيوشيميايي آمادگي جوانه‌زني را به‌دست مي‌آورند. اين پژوهش با هدف بررسي اثر پرايمينگ بذر با كيتوزان بر شاخص‌هاي جوانه‌زني و صفات بيوشيميايي لوبيا چيتي تحت تنش شوري اجرا گرديد.مواد و روش‌ها: اين آزمايش در دانشگاه محقق اردبيلي در سال 1400 به صورت فاكتوريل در قالب طرح كاملا تصادفي با چهار تكرار انجام شد. تيمارها شامل چهار سطح شوري (صفر، 50، 100 و 150 ميلي‌مولار) و چهار سطح كيتوزان (صفر، 0.25، 0.50 و 0.75 درصد وزني- حجمي) بود كه همه در اسيد استيك يك درصد حل شده بودند. يافته‌ها: نتايج نشان داد كه شوري درصد جوانه‌زني، ارزش حداكثر و ارزش جوانه‌زني را كاهش داد، ولي پرايمينگ با سطوح مختلف كيتوزان، به‌ويژه كيتوزان 0.75 درصد، درصد جوانه‌زني، ارزش حداكثر و ارزش جوانه‌زني را به ترتيب 7، 21 و 17 درصد نسبت به شاهد بهبود بخشيد. با افزايش شوري ميزان پرولين و فعاليت آنزيم پلي فنل اكسيداز افزايش يافت، ولي كاربرد كيتوزان 0.75 درصد اين صفات را به ترتيب 34 و 43 درصد نسبت به شاهد (پرايمينگ با آب مقطر) افزايش داد. نشت الكتروليت در پرايمينگ با كيتوزان 0.75 درصد نسبت به شاهد 31 درصد كاهش نشان داد، كه بيانگر حفظ پايداري غشاي سلولي است. ميزان قندهاي محلول در تيمار با كيتوزان 0.75 درصد و شوري 150 ميلي‌مولار نسبت به شاهد در حدود 78 درصد افزايش نشان داد. بالاترين ميزان همبستگي بين صفات ارزش حداكثر با ضريب جوانه‌زني (0.99=r^2) و پرولين با آنزيم پلي فنول اكسيداز (0.92=r^2) مشاهده شد.نتيجه‌گيري: نتايج حاصل از اين پژوهش نشان مي‌دهد كه در بين تيمارهاي مورد مطالعه، پيش‌تيمار بذر با كيتوزان 0.75 درصد مؤثرترين روش براي بهبود شاخص‌هاي جوانه‌زني و صفات بيوشيميايي بذر لوبيا چيتي محسوب مي‌شود و مي‌توان از آن به‌ عنوان يك تيمار جهت مقابله با شرايط شوري در گياهچه لوبيا چيتي استفاده كرد و رشد گياهچه را بهبود بخشيد.